ਸੱਚੀ ਘਟਨਾ ਉੱਤੇ ਆਧਾਰਿਤ.
ਇਨਸਾਨ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਪਤਨ ਉਸ ਵੇਲੇ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ, ਜਦੋਂ ਉਸ ਕੋਲ ਪੈਸਾ ਘਟ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ਦੀ ਸੋਚ ਵਿੱਚੋਂ ਮਿਹਨਤ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਅਤੇ ਸਬਰ ਦੀ ਥਾਂ ਲਾਲਚ, ਛੇਤੀ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੀ ਖ਼ਾਹਿਸ਼ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਪਛਾੜਨ ਦੀ ਧੁਨ ਘਰ ਕਰ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਅਜਿਹੇ ਪਤਨ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਿਰਫ਼ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਵਾਰ, ਕਾਰੋਬਾਰ, ਸਾਥੀਆਂ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਵੀ ਸਬਕ ਬਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਇਕ ਅਜਿਹਾ ਮਨੁੱਖ ਸੀ, ਜੋ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਸੀ, ਆਪਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਚਲਾਉਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਰਵਾਇਤੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਿਹਨਤ ਨਾਲ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਰਾਹ ’ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਦੇ ਦੋ ਪੁੱਤਰ ਸਨ। ਪਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੇ ਇਕ ਮੋੜ ’ਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਪੈ ਗਿਆ ਕਿ ਇਮਾਨਦਾਰੀ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ਨਾਲੋਂ ਮਾੜੇ ਕੰਮਾਂ ਰਾਹੀਂ ਪੈਸਾ ਵਧੇਰੇ ਤੇ ਛੇਤੀ ਕਮਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਸੋਚ ਉਸ ਦੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਫ਼ੈਸਲਿਆਂ ਦਾ ਮੋੜ ਬਣ ਗਈ। ਜਿੱਥੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮਿਹਨਤ, ਸਾਫ਼-ਸੁਥਰੀ ਕਮਾਈ ਅਤੇ ਲੰਮੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਾਂਝ ਅਹਿਮ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੁਣ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਨੇ ਜਗ੍ਹਾ ਲੈ ਲਈ।
ਇਸ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਛੋਟੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਸਵੀਕਾਰ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਪਿਤਾ ਦੀ ਚੋਣ ਨੂੰ ਗ਼ਲਤ ਸਮਝਦਿਆਂ ਆਪਣਾ ਰਾਹ ਵੱਖਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤ ਦੀ ਕਿਰਤ ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਅੱਗੇ ਤੋਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਉਸ ਨੇ ਦਸਾਂ ਨਹੁੰਆਂ ਦੀ ਕਿਰਤ ਨੂੰ ਆਪਣਾ ਆਧਾਰ ਬਣਾਇਆ। ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਪਿਤਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਪੁਰਾਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਸਮੇਟ ਕੇ ਗ਼ਲਤ ਰਾਹ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਾਈ ਕਰਨ ਦੀ ਜੁਗਤ ਬਣਾਈ। ਇਸ ਜੁਗਤ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਰੂਪ ਦੇਣ ਲਈ ਬੈਂਕਾਂ ਤੋਂ ਕਰੋੜਾਂ ਦੇ ਕਰਜ਼ੇ ਲਏ ਗਏ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਫੈਲਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਕਿਸਮਤ ਨੇ ਸਾਥ ਦਿੱਤਾ। ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਹੋਇਆ, ਗਾਹਕ ਬਣੇ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਚਮਕ ਨੇ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਭਰਮ ਪਾ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਕੋਈ ਅਜਿਹਾ ਰਾਜ਼ ਲੱਭ ਲਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਆਮ ਮਿਹਨਤਕਸ਼ ਲੋਕ ਅਣਜਾਣ ਹਨ। ਪਰ ਗ਼ਲਤ ਰਾਹ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸੰਕਟ ਇਹ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦੀ ਸਥਿਰਤਾ ਨੈਤਿਕਤਾ, ਭਰੋਸੇ ਅਤੇ ਸਮਾਜਕ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਬਦਲਦੇ ਲਾਲਚ, ਮੁਕਾਬਲੇ ਅਤੇ ਅਸਥਾਈ ਮੰਗ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਹੋਰਨਾਂ ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਉਹੀ ਗ਼ਲਤ ਕੰਮ ਅਪਣਾ ਲਿਆ, ਤਾਂ ਮੁਕਾਬਲਾ ਵਧਣ ਲੱਗਾ। ਗਾਹਕ ਵੰਡੇ ਗਏ, ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੀ ਧਾਰ ਮੱਠੀ ਪੈ ਗਈ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਥੰਮਣ ਲੱਗੀ। ਪਰ ਕਰੋੜਾਂ ਦਾ ਕਰਜ਼ਾ ਆਪਣੀ ਥਾਂ ਖੜ੍ਹਾ ਸੀ। ਬੈਂਕਾਂ ਦੀਆਂ ਕਿਸ਼ਤਾਂ, ਵਿਆਜ ਅਤੇ ਵਿੱਤੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਘੇਰ ਲਿਆ। ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਰਜ਼ਾ ਨਾ ਚੁਕਾਉਣ ਦੀ ਹਾਲਤ ਬਣੀ ਅਤੇ ਖਾਤੇ ਉੱਤੇ ਐਨ.ਪੀ.ਏ. (ਗ਼ੈਰ-ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰ ਸੰਪਤੀ) ਦੀ ਮੋਹਰ ਲੱਗਣ ਵਾਲੀ ਸਥਿਤੀ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਹਾਰ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਗ਼ਲਤ ਵਿੱਤੀ ਸੋਚ, ਬੇਲਗਾਮ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਅਸਥਿਰ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਨੀਤੀ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਵੀ ਹੈ। ਉਧਰ, ਛੋਟਾ ਪੁੱਤਰ ਆਪਣੀ ਮਿਹਨਤ, ਸਬਰ ਅਤੇ ਸਹੀ ਰਾਹ ਦੀ ਚੋਣ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਅੰਤਰ ਸਾਨੂੰ ਸਮਝਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਮੇਸ਼ਾ ਛੇਤੀ ਪੈਸਾ ਇਕੱਠਾ ਕਰਨ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ; ਕਈ ਵਾਰ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦੀ ਅਸਲ ਨੀਂਹ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਲਈ ਮਨੁੱਖ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਪਸੀਨਾ ਵਹਾਉਂਦਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਇਕ ਹੋਰ ਦੁਖਦਾਈ ਪੱਖ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਪੁਰਾਣੇ ਗ਼ਲਤ ਰਾਹ ਦਾ ਕਾਰੋਬਾਰ ਡਿੱਗਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਉਸੇ ਮਨੁੱਖ ਨੇ ਮੁੜ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੱਲ ਪਰਤਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਪਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਮੁੜ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਕੋਈ ਜਾਦੂ ਨਹੀਂ। ਇਸ ਲਈ ਸਮਾਂ, ਮਿਹਨਤ, ਪ੍ਰਬੰਧਨ, ਸਹੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮ, ਭਰੋਸਾ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਅਤੇ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਬਰ ਦੀ ਲੋੜ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਿਹੜਾ ਮਨੁੱਖ ਛੇਤੀ ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਆਦਤ ਪਾ ਚੁੱਕਾ ਹੋਵੇ, ਉਸ ਲਈ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਪੈਰਾਂ ’ਤੇ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਔਖਾ ਕੰਮ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਸਬਰ ਦੀ ਘਾਟ ਉਸ ਦੇ ਸੁਭਾਅ ਵਿੱਚ ਵੀ ਝਲਕਣ ਲੱਗੀ। ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਤਕਰਾਰ, ਵਾਰ-ਵਾਰ ਝਿੜਕਾਂ ਅਤੇ ਕੰਮ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਜੜ੍ਹ ਨੂੰ ਹੋਰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕੀਤਾ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਸੰਸਥਾ ਵਿੱਚ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਡਰ, ਅਪਮਾਨ ਜਾਂ ਅਸਥਿਰਤਾ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਟਿਕਾਊ ਸਾਂਝ ਬਣਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿੱਤ ਨਵੇਂ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਆਉਣਾ ਅਤੇ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ ਚਲੇ ਜਾਣਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰੋਬਾਰ ਲਈ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਹੈ। ਤਜਰਬੇ ਦੀ ਘਾਟ, ਕੰਮ ਦੀ ਅਸਥਿਰਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀਆਂ ਅਕਸਰ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ।ਹੁਣ ਘੱਟ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਤਰਸ ਜਾਂ ਮਜਬੂਰੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਨਵੇਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਰੱਖ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਦੀ ਆਸ ਕਰਨਾ ਵੀ ਇਕ ਅਜਿਹੀ ਸੋਚ ਹੈ, ਜੋ ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਯੋਗਤਾ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇ ਤਹਿਤ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਕਾ ਦੇਣਾ ਚੰਗੀ ਗੱਲ ਹੈ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਪੜੇ ਲਿਖੇ, ਤਰਸ ਜਾਂ ਬਹੁਤ ਘੱਟ ਤਨਖਾਹ ਤੇ ਭਰਤੀ ਕਿਤੇ ਗ਼ੈਰ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਦਬਾਵ ਹੇਠ ਕੰਮ ਸਿਖਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼, ਤਨਖਾਹ ਰੋਕਣ ਅਤੇ ਇਹਨਾਂ ਨਾ ਕਾਬਿਲ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਤਜਰਬੇਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇਣੀ ਇਹ ਦਿਮਾਗ਼ ਦਾ ਦਿਵਾਲੀਆਂ ਪਣ ਅਤੇ ਪੈਸਾ ਬਚੋਉਣ ਦੀ ਪਰਾਕਾਸ਼ਠਾ ਹੈ। ਯੋਗ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਢੁੱਕਵੀਂ ਤਨਖ਼ਾਹ, ਇੱਜ਼ਤ, ਸਹਿਯੋਗ ਅਤੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇਣਾ ਵੀ ਮਾਲਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਘੱਟ ਸਰੋਤਾਂ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਉਮੀਦਾਂ ਰੱਖਣਾ ਅਤੇ ਹਰ ਅਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਦੋਸ਼ ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ’ਤੇ ਲਾਉਣਾ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਸਿਆਣਪ ਨਹੀਂ।
ਇਸ ਕਹਾਣੀ ਵਿੱਚ ਪਰਿਵਾਰਕ ਤਣਾਅ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਦਲਦਲ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਦੀ ਅਨਿਸ਼ਚਿਤਤਾ, ਘਰ ਦੇ ਖ਼ਰਚੇ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਉਮੀਦਾਂ ਜਦੋਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ, ਤਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਦੌੜ ਕਈ ਵਾਰ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀਆਂ ਅਸਲ ਲੋੜਾਂ, ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਸਿਰਫ਼ ਵੱਡੇ ਬੈਂਕ ਖਾਤਿਆਂ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਅੰਕੜਿਆਂ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਮਾਪੀ ਜਾ ਸਕਦੀ; ਇਸ ਦੀ ਅਸਲ ਪੂੰਜੀ ਭਰੋਸਾ, ਸਾਂਝ, ਸਿਹਤਮੰਦ ਰਿਸ਼ਤੇ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਸਵਾਲ ਧਾਰਮਿਕ ਦਿਖਾਵੇ ਅਤੇ ਅਸਲ ਜੀਵਨ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿਚਲੇ ਫ਼ਰਕ ਦਾ ਹੈ। ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਮਾਲਾ, ਮੱਥੇ ’ਤੇ ਟਿੱਕਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਸਥਾਨਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝ ਜਾਂ ਰੱਬ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜਾਪ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਚੰਗੇ ਚਰਿੱਤਰ ਦੀ ਗਾਰੰਟੀ ਨਹੀਂ। ਧਰਮ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਉਸ ਦੇ ਵਿਹਾਰ, ਇਮਾਨਦਾਰੀ, ਦੂਜਿਆਂ ਦੇ ਹੱਕਾਂ ਦੀ ਰਾਖੀ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਨਾਲ ਸਲੂਕ, ਕਰਜ਼ੇ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਧਾਰਮਿਕਤਾ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਸੱਚ, ਸੰਜਮ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਵੱਲ ਨਹੀਂ ਲੈ ਜਾਂਦੀ, ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਬਾਹਰੀ ਚਮਕ ਅੰਦਰਲੀ ਖ਼ਾਲੀਪਣ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਢੱਕ ਸਕਦੀ।
ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕਟਹਿਰੇ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਕਰਨ ਨਾਲੋਂ ਵੱਧ ਇਕ ਸਮਾਜਕ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਚੇਤਾਵਨੀ ਹੈ। ਛੇਤੀ ਅਮੀਰ ਬਣਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ, ਕਰਜ਼ੇ ਨਾਲ ਬੇਲਗਾਮ ਵਿਸਥਾਰ, ਮੁਲਾਜ਼ਮਾਂ ਦੀ ਬੇਕਦਰੀ, ਸਬਰ ਦੀ ਘਾਟ ਅਤੇ ਧਰਮ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਦਿਖਾਵੇ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕਰ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਸਭ ਕਿਸੇ ਵੀ ਪਰਿਵਾਰ ਜਾਂ ਕਾਰੋਬਾਰ ਨੂੰ ਅੰਦਰੋਂ ਖੋਖਲਾ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪੈਸਾ ਕਮਾਉਣ ਦੀ ਜੁਗਤ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਅਮੀਰ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਪੈਸੇ ਦੀ ਅੰਨ੍ਹੀ ਭੁੱਖ ਉਸ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੀ ਬਣਾਈ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਕੈਦੀ ਵੀ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਅਸਲ ਕਮਾਈ ਉਹ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੋਟੀ ਵੀ ਇਮਾਨ ਦੀ ਹੋਵੇ, ਕਾਰੋਬਾਰ ਵੀ ਸਬਰ ਨਾਲ ਚੱਲੇ, ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਵੀ ਇੱਜ਼ਤ ਨਾਲ ਜੀਣ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੀ ਸੁੱਖ ਦੀ ਛਾਂ ਹੇਠ ਰਹੇ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਮਾਲਾ ਦੇ ਮਣਕੇ ਭਾਵੇਂ ਕਿੰਨੇ ਵੀ ਘੁੰਮਣ, ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਉਸ ਦੀ ਆਪਣੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਹੀ ਲਿਖਦੀ ਹੈ।
ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ
(98552 21193)
