ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ, 11 ਸਤੰਬਰ 2026, (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਵੱਲੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਲਿਸ ਸਬੰਧੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਸੁਚਾਰੂ, ਸਮੇਂਬੱਧ ਅਤੇ ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਬਣਾਉਣ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੌਜੂਦਾ Public Grievance Portal ਰਾਹੀਂ ਨਾਗਰਿਕ ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਆਪਣੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੀ ਟਰੈਕ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅਧਿਕਾਰਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ supervisory dashboards ਦੀ ਵੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ।
ਇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਮਕਸਦ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦੇਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਨਾਗਰਿਕ ਨੂੰ ਇਹ ਪਤਾ ਰਹੇ ਕਿ ਉਸਦੀ ਅਰਜ਼ੀ ਕਿੱਥੇ ਪਹੁੰਚੀ, ਕਿਸ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਅਧੀਨ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ’ਤੇ ਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਪਟਾਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਬੇਲੋੜੀ ਦੇਰੀ ਅਤੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਪੁਲਿਸ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਦੇ ਚੱਕਰ ਲਗਾਉਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਘਟਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ Public Grievances Division ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇੱਕ 360-ਡਿਗਰੀ grievance solution ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੀ ਟਰੈਕਿੰਗ, ਗੁਣਵੱਤਾ ਸਬੰਧੀ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਅਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਨਿਗਰਾਨੀ ਲਈ ਡੈਸ਼ਬੋਰਡ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਹੈ। ਸਿਸਟਮ ਇੱਕੋ ਮਾਮਲੇ ਸਬੰਧੀ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਵੀ ਰੱਖਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਇੱਕੋ ਮਾਮਲੇ ਦੀਆਂ ਕਈ ਵੱਖਰੀਆਂ ਜਾਂਚਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਹੈ।
ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ SAANJH ਆਨਲਾਈਨ ਸੇਵਾ ਰਾਹੀਂ ਵੀ ਨਾਗਰਿਕ ਪੁਲਿਸ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਕੇ ਉਸਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵੇਖ ਸਕਦੇ ਹਨ।
45 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰਹੀ ਹੈ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ: ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੀ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿੱਚ ਸਮੇਂਬੱਧ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕੋਈ ਬਿਲਕੁਲ ਨਵਾਂ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਗਸਤ 2023 ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਸੀ ਕਿ ਪੋਰਟਲ ’ਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦ ਤੋਂ ਜਲਦ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦੇ ਨਾਲ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ 45 ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਨਿਪਟਾਰਾ ਕਰਨ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਸੀ।
ਹੁਣ ਅਸਲ ਚੁਣੌਤੀ ਸਿਰਫ਼ ਆਨਲਾਈਨ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਨ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਹ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ’ਤੇ ਨਿਰਧਾਰਤ ਸਮੇਂ ਅੰਦਰ ਕਾਰਵਾਈ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਪੱਸ਼ਟ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮਿਲੇ।
ਸਿਰਫ਼ ਪੋਰਟਲ ਨਹੀਂ, ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਵੀ ਜ਼ਰੂਰੀ: ਪੁਲਿਸ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਦਾ ਅਸਲ ਪੈਮਾਨਾ ਇਹ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਨੂੰ “ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਹੋ ਗਈ” ਦਾ ਸੁਨੇਹਾ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੀ ਮਿਲਦਾ ਹੈ—ਕੀ ਜਾਂਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨਿਰਧਾਰਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਕੀ ਕਾਰਵਾਈ ਦੀ ਸਮਾਂ-ਸੀਮਾ ਤੈਅ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਕੀ ਦੇਰੀ ਹੋਣ ’ਤੇ ਉੱਚ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੂੰ ਮਾਮਲਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਅੰਤਿਮ ਫੈਸਲੇ ਬਾਰੇ ਸ਼ਿਕਾਇਤਕਰਤਾ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਪੁਲਿਸ ਪ੍ਰਤੀ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਸਿਰਫ਼ ਤੇਜ਼ FIR ਜਾਂ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਰਿਸਪਾਂਸ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤਾਂ ਦੇ ਨਿਰਪੱਖ, ਪਾਰਦਰਸ਼ੀ ਅਤੇ ਸਮੇਂਬੱਧ ਨਿਪਟਾਰੇ ਨਾਲ ਵੀ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ grievance-management system ਨੂੰ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਜ਼ਮੀਨੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਜਵਾਬਦੇਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੋਵੇਗਾ।
