ਹੈਲਥ ਨਿਊਜ਼, 26 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 (ਚੌਧਰੀ ਪ੍ਰਭਜੀਤ ਸਿੰਘ) : ਡੇਂਗੂ ਦਾ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ ਜਾਨਲੇਵਾ, ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ’ਤੇ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲੈਣੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਬਰਸਾਤ ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ ਦੀ ਵਧਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਾਰਨ ਡੇਂਗੂ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਡੇਂਗੂ ਬੁਖਾਰ, ਸਿਰ ਦਰਦ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੇਂਗੂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਅਵਸਥਾ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲਣ, ਖੂਨ ਵਗਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਬੇਹੱਦ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਡੇਂਗੂ ਹੇਮੋਰੇਜਿਕ ਬੁਖਾਰ?
ਡੇਂਗੂ ਹੇਮੋਰੇਜਿਕ ਬੁਖਾਰ ਡੇਂਗੂ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਅਵਸਥਾ ਲਈ ਵਰਤਿਆ ਜਾਣ ਵਾਲਾ ਨਾਮ ਹੈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਵਗਣ, ਖੂਨ ਦੀਆਂ ਨਾੜੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਤਰਲ ਰਿਸਣ ਅਤੇ ਬਲੱਡ ਪ੍ਰੈਸ਼ਰ ਘਟਣ ਵਰਗੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਪੈਦਾ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅਹਿਮ ਅੰਗਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਅਸਰ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਨੂੰ ਇਹ ਗੰਭੀਰ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਿਰਫ਼ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਘਟਣਾ ਹੀ ਗੰਭੀਰ ਡੇਂਗੂ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿਹਤ, ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ?
ਡੇਂਗੂ ਕਿਸੇ ਵੀ ਉਮਰ ਦੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਡੇਂਗੂ ਹੋ ਚੁੱਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ, ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੇ ਦੂਜੀ ਵਾਰ ਵੱਖਰੀ ਕਿਸਮ ਦੇ ਡੇਂਗੂ ਵਾਇਰਸ ਦੀ ਲਾਗ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ, ਬਜ਼ੁਰਗਾਂ, ਗਰਭਵਤੀ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪੀੜਤ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਖ਼ਾਸ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਨਾ ਕਰੋ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼
ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਬੁਖਾਰ, ਸਿਰ ਦਰਦ, ਅੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦਰਦ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਜੋੜਾਂ ਵਿੱਚ ਦਰਦ ਅਤੇ ਚਮੜੀ ’ਤੇ ਧੱਫੜ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਕੁਝ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਅਜਿਹੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰਨਾ ਖ਼ਤਰਨਾਕ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
- ਪੇਟ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਲਗਾਤਾਰ ਦਰਦ
- ਵਾਰ-ਵਾਰ ਉਲਟੀਆਂ ਆਉਣਾ
- ਨੱਕ ਜਾਂ ਮਸੂੜਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਖੂਨ ਵਗਣਾ
- ਉਲਟੀ ਜਾਂ ਮਲ ਵਿੱਚ ਖੂਨ ਆਉਣਾ
- ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਕਮਜ਼ੋਰੀ, ਬੇਚੈਨੀ ਜਾਂ ਸੁਸਤੀ
- ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਂ ਚਮੜੀ ਠੰਢੀ ਪੈਣਾ
ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ: ਬੁਖਾਰ ਘਟਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਡੇਂਗੂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਗੰਭੀਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਉਪਰੋਕਤ ਚੇਤਾਵਨੀ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਜਾਓ।
ਡੇਂਗੂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਲਈ ਅਪਣਾਓ ਇਹ ਉਪਾਅ
ਡੇਂਗੂ ਫੈਲਾਉਣ ਵਾਲੇ ਮੱਛਰਾਂ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਰੋਕਥਾਮ ਦਾ ਅਹਿਮ ਤਰੀਕਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਘਰ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਸਫ਼ਾਈ ਰੱਖਣ ਦੇ ਨਾਲ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਉਪਾਅ ਅਪਣਾਓ:
- ਕੂਲਰਾਂ, ਗਮਲਿਆਂ, ਬਾਲਟੀਆਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਭਾਂਡਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਪਾਣੀ ਨਿਯਮਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਖਾਲੀ ਕਰੋ।
- ਪਾਣੀ ਵਾਲੀਆਂ ਟੈਂਕੀਆਂ ਅਤੇ ਭਾਂਡਿਆਂ ਨੂੰ ਢੱਕ ਕੇ ਰੱਖੋ।
- ਪੂਰੀਆਂ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲੇ ਕੱਪੜੇ ਪਾਓ ਅਤੇ ਮੱਛਰ ਭਜਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਸੌਣ ਸਮੇਂ ਮੱਛਰਦਾਨੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰੋ।
- ਘਰ, ਛੱਤ ਅਤੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਾਣੀ ਇਕੱਠਾ ਨਾ ਹੋਣ ਦਿਓ।
ਡੇਂਗੂ ਹੇਮੋਰੇਜਿਕ ਬੁਖਾਰ ਦਾ ਇਲਾਜ ਕਿਵੇਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਡੇਂਗੂ ਵਾਇਰਸ ਲਈ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਮਨਜ਼ੂਰਸ਼ੁਦਾ ਐਂਟੀਵਾਇਰਲ ਇਲਾਜ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਲਾਜ ਮਰੀਜ਼ ਦੀ ਹਾਲਤ ਅਤੇ ਲੱਛਣਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਡਾਕਟਰ ਲੋੜ ਮੁਤਾਬਕ ਖੂਨ ਦੀ ਜਾਂਚ, ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਹਿਮ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੰਭੀਰ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲਾ, ਨਿਯੰਤਰਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਨਾੜੀ ਰਾਹੀਂ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਦੇਣਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਸਹਾਇਕ ਇਲਾਜ ਦੀ ਲੋੜ ਪੈ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਬੁਖਾਰ ਜਾਂ ਦਰਦ ਲਈ ਪੈਰਾਸੀਟਾਮੋਲ ਡਾਕਟਰ ਦੀ ਸਲਾਹ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਐਸਪਰੀਨ, ਆਈਬੂਪ੍ਰੋਫ਼ੈਨ (ਬਰੂਫ਼ੈਨ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਅਜਿਹੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਤੋਂ ਬਚੋ ਜੋ ਖੂਨ ਵਗਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਪਾਣੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਉਚਿਤ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਲਓ, ਪਰ ਗੰਭੀਰ ਲੱਛਣ ਹੋਣ ’ਤੇ ਘਰੇਲੂ ਇਲਾਜ ਦੇ ਭਰੋਸੇ ਨਾ ਰਹੋ।
ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਹੈ ਸਭ ਤੋਂ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਡੇਂਗੂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਡਾਕਟਰ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰੋ। ਡਾਕਟਰ ਲੱਛਣਾਂ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਸੀਬੀਸੀ, ਪਲੇਟਲੈਟ ਕਾਊਂਟ ਅਤੇ ਹੋਰ ਲੋੜੀਂਦੇ ਟੈਸਟ ਕਰਵਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਆਪਣੇ ਆਪ ਦਵਾਈਆਂ ਲੈਣ ਜਾਂ ਸਿਰਫ਼ ਪਲੇਟਲੈਟਸ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚੋ।
