ਹੁਣ ਚੱਲਣਗੀਆਂ “ਡਾਇਰੈਕਟ ਫਲਾਈਟਾਂ”!
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 12 ਸਤੰਬਰ 2026, (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਆ ਰਹੇ ਸੁਧਾਰ ਦਰਮਿਆਨ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚਣ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਹੀ China Southern Airlines ਨੇ ਗੁਆਂਗਝੂ ਅਤੇ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿੱਧੀ ਯਾਤਰੀ ਉਡਾਣ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਸੇਵਾ 21 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਰੂਟ ਲਗਭਗ ਛੇ ਸਾਲ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਐਲਾਨ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਫੈਸਲਾ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਸਨੂੰ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਕੂਟਨੀਤਕ, ਵਪਾਰਕ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਮੁੜ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਵੱਡੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਵੀ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਛੇ ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਮੁੜ ਜੁੜੇਗਾ ਗੁਆਂਗਝੂ–ਦਿੱਲੀ ਹਵਾਈ ਰੂਟ: China Southern Airlines ਵੱਲੋਂ 21 ਸਤੰਬਰ ਤੋਂ ਗੁਆਂਗਝੂ–ਦਿੱਲੀ ਸੇਵਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਏਅਰਲਾਈਨ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਸੇਵਾ ਦੱਖਣੀ ਏਸ਼ੀਆ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦੇ 100 ਤੋਂ ਵੱਧ ਹਫ਼ਤਾਵਾਰੀ ਰਿਟਰਨ ਫਲਾਈਟਾਂ ਵਾਲੇ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਇਹ ਰੂਟ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਸੀ। ਕੋਵਿਡ-19 ਮਹਾਮਾਰੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਹਵਾਈ ਸੰਪਰਕ ’ਤੇ ਰੋਕ ਅਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ 2020 ਦੇ ਗਲਵਾਨ ਟਕਰਾਅ ਕਾਰਨ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਤਣਾਅ ਵਧ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਅਸਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਹਵਾਈ ਯਾਤਰਾ, ਵੀਜ਼ਾ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ’ਤੇ ਪਿਆ।
ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਰੂਟ ਨਹੀਂ—ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਨੈੱਟਵਰਕ ਵਧ ਰਿਹਾ: ਗੁਆਂਗਝੂ–ਦਿੱਲੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਰ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਵੀ ਮੁੜ ਚਾਲੂ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਵਿੱਚ China Eastern Airlines ਨੇ ਕੁਨਮਿੰਗ–ਕੋਲਕਾਤਾ ਸਿੱਧੀ ਸੇਵਾ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਸੀ, ਜਦਕਿ IndiGo ਨੇ ਵੀ ਕੋਲਕਾਤਾ–ਸ਼ੰਘਾਈ ਅਤੇ ਦਿੱਲੀ ਤੋਂ ਚੀਨ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀਆਂ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਹਵਾਈ ਸੰਪਰਕ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਉਸ ਪੱਧਰ ਵੱਲ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਯਾਤਰੀਆਂ, ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਸਿੱਧੀ ਯਾਤਰਾ ਦੇ ਹੋਰ ਵਿਕਲਪ ਉਪਲਬਧ ਹੋ ਸਕਣ।
ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦਾ ਦੌਰਾ—ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਨਵੀਂ ਗਰਮੀ?: ਚੀਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ 12 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ BRICS ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਣ ਲਈ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਪਹੁੰਚੇ ਹਨ। ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ 2019 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪਹਿਲਾ ਭਾਰਤ ਦੌਰਾ ਹੈ। ਉਹ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਨਾਲ ਦੁਵੱਲੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵੀ ਕਰਨਗੇ। ਇਹ ਦੌਰਾ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ 2020 ਦੇ ਗਲਵਾਨ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਤਣਾਅਪੂਰਨ ਰਹੇ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਅਕਤੂਬਰ 2024 ਵਿੱਚ ਸਰਹੱਦੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਡਿਸਇੰਗੇਜਮੈਂਟ ਸਬੰਧੀ ਸਮਝੌਤਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਸਥਿਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ।
ਮੋਦੀ–ਸ਼ੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਕੀ ਮੁੱਦੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ?: ਦੋਵੇਂ ਆਗੂਆਂ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਹੱਦੀ ਮਸਲਾ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਪਾਰ, ਨਿਵੇਸ਼, ਵੀਜ਼ਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ, ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰਹਿਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਹਨ। ਰਾਇਟਰਜ਼ ਮੁਤਾਬਕ 2025-26 ਵਿੱਚ ਚੀਨ ਭਾਰਤ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਆਯਾਤ ਸਰੋਤ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਚੀਨ ਤੋਂ ਭਾਰਤ ਦਾ ਆਯਾਤ ਲਗਭਗ 132 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਰਿਹਾ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਲਈ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੀ ਬਦਲੇਗਾ: ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਮੁੜ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫਾਇਦਾ ਯਾਤਰਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਅਤੇ ਕਨੈਕਟਿੰਗ ਫਲਾਈਟਾਂ ਦੀ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਣ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਮਿਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਚੀਨੀ ਮਸ਼ੀਨਰੀ, ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ, ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਪਕਰਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਉਤਪਾਦਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਭਾਰਤੀ ਕਾਰੋਬਾਰੀਆਂ ਲਈ ਚੀਨ ਦੀ ਯਾਤਰਾ ਆਸਾਨ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਅਤੇ ਨਿਰਯਾਤਕਾਰਾਂ ਲਈ ਚੀਨੀ ਬਾਜ਼ਾਰ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਵਿੱਚ ਵੀ ਸੁਵਿਧਾ ਵਧ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਰਾਹ ਆਸਾਨ: ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਕਾਰੋਬਾਰ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਹੇਗਾ। ਵਿਦਿਆਰਥੀ, ਖੋਜਕਰਤਾ, ਸੈਲਾਨੀ ਅਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿੰਦੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਵੀ ਸਿੱਧੀ ਹਵਾਈ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਆਉਣ-ਜਾਣ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ people-to-people ties ਦੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਵੀ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਪਰ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈਆਂ: ਹਵਾਈ ਸੇਵਾਵਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਕਦਮ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਪਰ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅਜੇ ਵੀ ਕਈ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦੇ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। LAC ’ਤੇ ਫੌਜੀ ਤਾਇਨਾਤੀ, ਅਰੁਣਾਚਲ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ’ਤੇ ਚੀਨ ਦੇ ਦਾਅਵੇ, ਚੀਨੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਅਜੇ ਵੀ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਦੀ ਬਹਾਲੀ ਨੂੰ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੂਰਨ ਸਧਾਰਨਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵਧੇਰੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਕਦਮ ਹੈ ਜੋ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸੰਪਰਕ ਅਤੇ ਭਰੋਸੇ ਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਮੁੜ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਵੱਡਾ ਸੰਕੇਤ—“ਸੰਪਰਕ ਵਧਾਓ, ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੰਭਾਲੋ”: ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੇ ਦਿੱਲੀ ਦੌਰੇ ਅਤੇ China Southern ਦੀ ਸਿੱਧੀ ਉਡਾਣ ਦੀ ਘੋਸ਼ਣਾ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖਾਸ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ BRICS ਵਰਗੇ ਬਹੁਪੱਖੀ ਮੰਚ ’ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਇਕੱਠੇ ਬੈਠ ਰਹੇ ਹਨ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਿੱਧੀਆਂ ਉਡਾਣਾਂ ਰਾਹੀਂ ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ਦੇ ਸੰਪਰਕ ਨੂੰ ਮੁੜ ਵਧਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਾਫ਼ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ-ਚੀਨ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ “ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਸੰਵਾਦ” ਅਤੇ “ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਕਨੈਕਟੀਵਿਟੀ” ਵੱਲ ਇੱਕ ਸਾਵਧਾਨੀ ਭਰਿਆ ਕਦਮ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਅਸਲ ਦਿਸ਼ਾ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ ਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਸਥਿਰਤਾ, ਵਪਾਰਕ ਅਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਰਗੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਮੁੱਦਿਆਂ ’ਤੇ ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ ਕਿੰਨੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਕਰਦੇ ਹਨ।
