ਬੈਂਗਲੁਰੂ, 7 ਸਤੰਬਰ 2026 (ਰਾਜੇਸ਼ ਕੁਮਾਰ): ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ ਸੰਗਠਨ (ISRO) ਨੇ ਆਪਣੀ ਪ੍ਰਾਈਵੇਟਾਈਜ਼ੇਸ਼ਨ ਜਾਂ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਾਏ ਜਾਣ ਸਬੰਧੀ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਖਬਰਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਤੇ ਗਲਤ ਕਰਾਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਉਹ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਉੱਨਤ ਪੁਲਾੜ ਖੋਜ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸੰਸਥਾ ਵਜੋਂ ਆਪਣੀ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾਉਂਦਾ ਰਹੇਗਾ। ਇੱਕ ਵਿਸਥਾਰਤ ਬਿਆਨ ‘ISRO’s Next Chapter: Leading India’s National Space Ecosystem’ ਵਿੱਚ ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੀਡੀਆ ਦੇ ਇੱਕ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਭਵਿੱਖੀ ਰੋਲ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਅਟਕਲਾਂ ਅਤੇ ਗਲਤ ਜਾਣਕਾਰੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਰੋ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਣ ਜਾਂ ਇਸ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਾਉਣ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਇਹ ਦਾਅਵੇ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਬੁਨਿਆਦ ਅਤੇ ਗਲਤ ਹਨ। ਇਸਰੋ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਘਟਾਈ ਜਾਵੇਗੀ।”
ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨਾਲ ਵਧੇਗਾ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ
ਇਸਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਾ ਮਕਸਦ ਇਸਰੋ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ ਘਟਾਉਣਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੁਲਾੜ ਇਕੋਸਿਸਟਮ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡਾ ਅਤੇ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਸਰੋ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀਆਂ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਅਤੇ ਜਟਿਲ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰ ਸਕੇਗਾ, ਜਦਕਿ ਉਦਯੋਗ ਪਰਿਪੱਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਅਤੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਗੇ। ਸੰਸਥਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਦਲਾਅ ਇਸਰੋ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਭਾਰਤ ਦੇ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਪੈਮਾਨੇ ਅਤੇ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2020 ਤੋਂ ਜਾਰੀ ਹਨ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ
ਇਸਰੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 2020 ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ Indian Space Policy 2023 ਰਾਹੀਂ ਸੰਸਥਾਗਤ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੱਡਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਮੁਕਾਬਲੇਯੋਗ ਪੁਲਾੜ ਇਕੋਸਿਸਟਮ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਸਟਾਰਟਅਪ, ਉਦਯੋਗ ਅਤੇ ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਦੀ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸੁਧਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿੱਜੀਕਰਨ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇਕੋਸਿਸਟਮ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਅਤੇ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜੀ ਸੰਸਥਾ ਦੀ ਕੀ ਭੂਮਿਕਾ ਹੋਵੇਗੀ?
ਇਸਰੋ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ‘ISRO-led National Space Ecosystem’ ਬਾਰੇ ਵੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ। ਇਸ ਮੁਤਾਬਕ:
- Department of Space ਪੁਲਾੜ ਨੀਤੀ ਲਈ ਸਮੁੱਚੀ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰੇਗਾ।
- ISRO ਉੱਨਤ ਖੋਜ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇਗਾ।
- IN-SPACe ਗੈਰ-ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਵਿਧਾਜਨਕ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰਤ ਕਰੇਗਾ।
- NSIL ਪਰਿਪੱਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਦੇ ਵਪਾਰੀਕਰਨ ਅਤੇ ਉਦਯੋਗ ਆਧਾਰਿਤ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਏਗਾ।
ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਸੇਫਟੀ ਅਤੇ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਮਾਪਦੰਡਾਂ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਿਆਂ ਜਿੱਥੇ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ, ਉੱਥੇ ਨਿੱਜੀ ਖੇਤਰ ਨੂੰ ਆਪਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸੇਵਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।
ISRO ਦਾ ਫੋਕਸ ਹੁਣ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ‘ਤੇ
ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਧਿਆਨ ਮਨੁੱਖੀ ਪੁਲਾੜ ਉਡਾਣ, ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲਾਂਚ ਸਿਸਟਮ, ਡੀਪ-ਸਪੇਸ ਅਤੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਫਰੰਟੀਅਰ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਵਧੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਸੰਚਾਰ, ਨੈਵੀਗੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਨਿਰੀਖਣ ਲਈ ਉੱਨਤ ਪੇਲੋਡ, ਸੈਂਸਰ, ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਅਤੇ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀਆਂ ਵੀ ਵਿਕਸਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਇਸਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਸਥਾਪਿਤ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨਾਂ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਪਰਿਪੱਕ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦਾ ਉਤਪਾਦਨ ਉਦਯੋਗ ਜਾਂ ਸਰਕਾਰੀ ਖੇਤਰ ਦੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁਕਾਬਲੇਯੋਗ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਰਾਹੀਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
2047 ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਡੇ ਪੁਲਾੜ ਟੀਚੇ
Space Vision 2047 ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ 2035 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਸਟੇਸ਼ਨ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ, 2040 ਤੱਕ ਭਾਰਤੀ ਮਨੁੱਖੀ ਚੰਦਰ ਮਿਸ਼ਨ ਕਰਨਾ, ਮੁੜ ਵਰਤੇ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੇ ਲਾਂਚ ਸਿਸਟਮ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਚੰਦਰਮਾ ਤੇ ਹੋਰ ਗ੍ਰਹਿਆਂ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਖੋਜ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਹੁਤ ਹੀ ਜਟਿਲ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਸੰਸਥਾ ਦਾ ਉੱਨਤ ਖੋਜ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੇਂਦਰਿਤ ਰਹਿਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਪੇਸ ਸਟਾਰਟਅਪ
ਇਸਰੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ 2020 ਦੇ ਸੁਧਾਰਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ 450 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਟਾਰਟਅਪ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੰਪਨੀਆਂ ਲਾਂਚ ਵਾਹਨ, ਸੈਟੇਲਾਈਟ, ਪ੍ਰੋਪਲਸ਼ਨ, ਗਰਾਊਂਡ ਸਿਸਟਮ, ਅਰਥ ਆਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ, ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਸਪੇਸ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਇਸਰੋ ਮੁਤਾਬਕ ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੌਜੂਦਾ ਪੁਲਾੜ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਲਗਭਗ 8.4 ਅਰਬ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦੀ ਹੈ ਅਤੇ 2033 ਤੱਕ ਗਲੋਬਲ ਸਪੇਸ ਮਾਰਕੀਟ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਹਿੱਸੇਦਾਰੀ ਨੂੰ 44 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਟੀਚਾ ਹੈ।
EOS-05 ਦੀ ਦੂਜੀ ਆਰਬਿਟ ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਵੀ ਸਫਲ
ਇਸੇ ਦੌਰਾਨ ਇਸਰੋ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ EOS-05 ਅਰਥ ਆਬਜ਼ਰਵੇਸ਼ਨ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਦੂਜੀ ਆਰਬਿਟ ਰੇਜ਼ਿੰਗ ਕਾਰਵਾਈ ਐਤਵਾਰ ਸ਼ਾਮ 7 ਵਜੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ LAM ਇੰਜਣ ਨੂੰ 338.9 ਸਕਿੰਟ ਲਈ ਚਲਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਮੈਨੂਵਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਅਨੁਮਾਨਿਤ ਐਪੋਜੀ 35,786 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਰਹੀ। ਇਸਰੋ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਦੀ ਸਿਹਤ ਆਮ ਹੈ।
