ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 7 ਜੁਲਾਈ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਗੁਪਤਾ): ਵਟਸਐਪ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਵਰਗੇ ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹੋ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਭੋਲੇ-ਭਾਲੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਜਲਦੀ, ਵੱਧ ਅਤੇ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਮੁਨਾਫ਼ੇ ਦੇ ਲਾਲਚ ਦੇ ਕੇ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਦੁਰਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਨਲਾਈਨ ਨਿਵੇਸ਼ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੇ ਵਧਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਿਰੁੱਧ ਚੌਕਸ ਰਹਿਣ। ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ (MHA) ਦੇ ਭਾਰਤੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਤਾਲਮੇਲ ਕੇਂਦਰ (I4C) ਵਿੰਗ ਦੇ ਜਾਂਚਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਨਕਲੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਗਰੁੱਪ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਮਾਰਕੀਟ ਮਾਹਰ ਜਾਂ ਨਾਮਵਰ ਵਿੱਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀਨਿਧ ਹੋਣ ਦਾ ਢੌਂਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਅਖੌਤੀ “ਵੀ.ਆਈ.ਪੀ. ਸਟਾਕ ਟਿਪਸ” (VIP stock tips), ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਸਫਲਤਾ ਦੀਆਂ ਝੂਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਅਤੇ ਅਸਧਾਰਨ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵੱਧ ਜਾਂ ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰਿਟਰਨ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਦੇ ਕੇ ਭਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਸਾਈਬਰ ਵਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ‘ਏ.ਐੱਨ.ਆਈ.’ (ANI) ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਇਹ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪ ਸਟੋਰਾਂ ਦੀ ਬਜਾਏ ਨਿੱਜੀ ਲਿੰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਮਨਾ ਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਵਿੱਤੀ ਧੋਖਾਧੜੀ ਅਤੇ ਡਾਟਾ ਚੋਰੀ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਅਣਜਾਣ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰਨ। ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿੱਤੀ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬ੍ਰੋਕਰਾਂ ਅਤੇ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ਦੀ ਭਰੋਸੇਯੋਗਤਾ ਦੀ ਜਾਂਚ ਜ਼ਰੂਰ ਕਰਨ।
ਇੱਕ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ (ਸਲਾਹਕਾਰ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ “ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰਿਟਰਨ” ਜਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਟਾਕ ਸਿਫ਼ਾਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਖ਼ਤਰੇ ਦਾ ਸੰਕੇਤ (warning sign) ਮੰਨਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਸਾਈਬਰ ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਅਪਣਾਈ ਜਾਣ ਵਾਲੀ ਇੱਕ ਆਮ ਰਣਨੀਤੀ ਦਾ ਵੀ ਖੁਲਾਸਾ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਪੀੜਤਾਂ ਨੂੰ ਨਕਲੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਝੂਠਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਟੈਕਸ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਫੀਸ ਜਾਂ ਖਾਤਾ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਚਾਰਜ ਦੇ ਬਹਾਨੇ ਹੋਰ ਰਕਮ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਸਲੀ ਸਟਾਕ ਬ੍ਰੋਕਰ ਜਾਂ ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਗਾਹਕਾਂ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ ਫੰਡ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਜਾਂ ਕਢਵਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਕਹਿੰਦੇ।
ਇਸ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਤੀ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਕੇਵਲ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪ ਸਟੋਰਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਅਤੇ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਆਏ ਸੁਨੇਹਿਆਂ ਜਾਂ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮਾਂ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਲਿੰਕਾਂ ‘ਤੇ ਕਲਿੱਕ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਵਰਤੋਂਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪੂਰੀ ਪੜਤਾਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਆਨਲਾਈਨ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੀ ਵਿੱਤੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ, “ਅਣਜਾਣ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਾ ਕਰੋ। ਨਿੱਜੀ ਲਿੰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਕਦੇ ਵੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪਸ ਡਾਊਨਲੋਡ ਨਾ ਕਰੋ। ‘ਗਾਰੰਟੀਸ਼ੁਦਾ ਰਿਟਰਨ’ ਅਤੇ ਵੀ.ਆਈ.ਪ. ਸਟਾਕ ਟਿਪਸ ਨੂੰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਘੰਟੀ ਸਮਝੋ। ਯਾਦ ਰੱਖੋ, ਅਸਲੀ ਬ੍ਰੋਕਰ ਤੁਹਾਡੇ ਪੈਸੇ ਕਢਵਾਉਣ ਲਈ ਕਦੇ ਵੀ ਹੋਰ ਰਕਮ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਮੰਗ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ।”
I4C ਵਿੰਗ ਨੇ ਮੁੰਬਈ ਦੇ ਇੱਕ ਸੇਵਾਮੁਕਤ ਵਿਗਿਆਨੀ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦੇ ਕੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਵਟਸਐਪ ਅਤੇ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਰਾਹੀਂ ਚਲਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਨਿਵੇਸ਼ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਇਸ ਵਧਦੀ ਲਹਿਰ ਬਾਰੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਵਿੰਗ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪੀੜਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਣਜਾਣ ਵਟਸਐਪ ਗਰੁੱਪ ਵਿੱਚ ਜੋੜਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਿੱਥੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਮਾਹਰ ਬਣੇ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੱਧ ਰਿਟਰਨ ਦੇ ਵਾਅਦੇ ਕਰਕੇ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤਾ।
“ਧੋਖੇਬਾਜ਼ਾਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਧਿਕਾਰਤ ਐਪ ਸਟੋਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਲਿੰਕ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਨਕਲੀ ਸਟਾਕ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਲਈ ਰਾਜ਼ੀ ਕਰ ਲਿਆ। ਇਸ ਨਕਲੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਨੇ ਪੀੜਤ ਦੇ ਖਾਤੇ ਵਿੱਚ ਝੂਠਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿਖਾਇਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਡੀ ਰਕਮ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਉਤਸ਼ਾਹਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਜਦੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਨੇ ਆਪਣੀ ਕਮਾਈ ਕਢਵਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ, ਤਾਂ ਖਾਤੇ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ (ਐਕਸੈਸ) ਨੂੰ ਬਲੌਕ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਹ ਆਪਣੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਲੈਣ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਹਿ ਗਿਆ।”
I4C ਵਿੰਗ ਨੇ ਸਮਝਾਇਆ ਕਿ ਅਜਿਹੇ ਘੁਟਾਲੇ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਬਿਨਾਂ ਮੰਗੇ ਸੱਦਿਆਂ ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ “ਨਿਵੇਸ਼ ਟਿਪਸ” ਅਤੇ “ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮੌਕੇ” ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪੀੜਤਾਂ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਜਿੱਤਣ ਲਈ ਨਕਲੀ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪਸ ‘ਤੇ ਝੂਠਾ ਮੁਨਾਫ਼ਾ ਦਿਖਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਜਦੋਂ ਨਿਵੇਸ਼ਕ ਆਪਣੇ ਫੰਡ ਕਢਵਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਧੋਖੇਬਾਜ਼ ਅਕਸਰ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਖਾਤਾ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਟੈਕਸ, ਪ੍ਰੋਸੈਸਿੰਗ ਚਾਰਜ ਜਾਂ ਖਾਤਾ ਵੈਰੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਲਈ ਵਾਧੂ ਭੁਗਤਾਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਪੀੜਤਾਂ ‘ਤੇ ਹੋਰ ਪੈਸੇ ਜਮ੍ਹਾਂ ਕਰਾਉਣ ਲਈ ਦਬਾਅ ਪਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਭਾਵੇਂ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਵਾਪਸ ਮਿਲਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਨਾ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਸਾਈਬਰ ਵਿੰਗ ਨੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਆਚੇ ਪੈਸੇ ਵਾਪਸ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਅਪਰਾਧੀਆਂ ਦਾ ਪਤਾ ਲਗਾਉਣ ਦੀਆਂ ਸੰਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਸਾਈਬਰ ਧੋਖਾਧੜੀ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਤੁਰੰਤ ਕਰਨ। ਪੀੜਤਾਂ ਜਾਂ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸ਼ੱਕੀ ਗਤੀਵਿਧੀ ਦਾ ਖਦਸ਼ਾ ਹੋਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਹੈਲਪਲਾਈਨ ਨੰਬਰ 1930 ‘ਤੇ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਜਾਂ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧ ਰਿਪੋਰਟਿੰਗ ਪੋਰਟਲ cybercrime.gov.in ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਦਰਜ ਕਰਾਉਣ ਦੀ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸਾਈਬਰ-ਸੰਚਾਲਿਤ ਵਿੱਤੀ ਅਪਰਾਧਾਂ ਵਿਰੁੱਧ ਜਨਤਕ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹਥਿਆਰ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸੁਚੇਤ ਰਹਿਣ, ਨਿਵੇਸ਼ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਨ ਅਤੇ ਅਜਿਹੀਆਂ ਐਡਵਾਈਜ਼ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨਾਲ ਸਾਂਝਾ ਕਰਨ ਦੀ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਹੋਰਨਾਂ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਆਨਲਾਈਨ ਘੁਟਾਲਿਆਂ ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਚਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ।
ਇਹ ਵੀ ਦੁਹਰਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਜਨਤਾ ਨੂੰ ਅਣਜਾਣ ਵਟਸਐਪ ਜਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਗਰੁੱਪਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਂਝੀ ਕੀਤੀ ਗਈ ਨਿਵੇਸ਼ ਸਲਾਹ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦੀ ਅਤੇ ਨਿੱਜੀ ਲਿੰਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਟ੍ਰੇਡਿੰਗ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਨੂੰ ਡਾਊਨਲੋਡ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
