ਵਟਸਐਪ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੁਣ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਤੇ ਸਿਗਨਲ ਨੂੰ ਕੇਂਦਰ ਦਾ ਨੋਟਿਸ

ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 3 ਜੁਲਾਈ (ਜਤਿੰਦਰ ਗਰਗ): ਵਟਸਐਪ ‘ਤੇ ‘ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ’ ਫੀਚਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੈਟਾ ਨੂੰ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਹੁਣ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕਸ ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਮੰਤਰਾਲੇ (MeitY) ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਜਾਂਚ ਦਾ ਦਾਇਰਾ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ (Telegram) ਅਤੇ ਸਿਗਨਲ (Signal) ਨੂੰ ਵੀ ਨੋਟਿਸ ਭੇਜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।

ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਅਤੇ ਸਿਗਨਲ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ‘ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ’ ਫੀਚਰ ਬਾਰੇ ਸਪੱਸ਼ਟੀਕਰਨ ਦੇਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦੇ ਨਾਂ ਦਾ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ (ਭੇਸ ਬਦਲਣ/ਧੋਖਾਧੜੀ) ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਦੁਰਉਪਯੋਗ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸੁਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ਬਾਰੇ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ।

ਜ਼ਿਕਰਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਜੂਨ ਮਹੀਨੇ ਦੌਰਾਨ ਨੀਟ-ਯੂਜੀ (NEET-UG) ਦੀ ਮੁੜ-ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਟੈਲੀਗ੍ਰਾਮ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਹਫ਼ਤੇ ਦੀ ਪਾਬੰਦੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ ਸੀ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ, ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਵਟਸਐਪ ‘ਤੇ “ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ” ਫੀਚਰ ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਵਿੱਚ ਮੈਟਾ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨੋਟਿਸ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਨਾਲ ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਫਿਸ਼ਿੰਗ (ਸਾਈਬਰ ਠੱਗੀ) ਅਤੇ ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ (ਡਿਜੀਟਲ ਗ੍ਰਿਫ਼ਤਾਰੀ) ਵਰਗੇ ਸਕੈਮਾਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧ ਸਕਦੇ ਹਨ।

ਮੈਟਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਇੱਕ “ਵਿਕਲਪਿਕ ਅਤੇ ਵਿਲੱਖਣ ਪਛਾਣਕਰਤਾ (unique identifier) ਹੈ ਜਿਸ ਨੂੰ ਤੁਸੀਂ ਆਪਣੇ ਵਟਸਐਪ ਖਾਤੇ ਲਈ ਚੁਣ ਸਕਦੇ ਹੋ।” ਇਹ @ ਚਿੰਨ੍ਹ (ਉਦਾਹਰਨ ਲਈ, @Name123) ਨਾਲ ਸ਼ੁਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੂਜੇ ਲੋਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਕਿਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਮੈਸੇਜ ਜਾਂ ਕਾਲ ਕਰਨ ਲਈ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਗੁਪਤ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।

ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦਿਆਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ’ ਫੀਚਰ ਨਾਲ “ਫਰਜ਼ੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਦਾ ਭੇਸ ਧਾਰਨ ਕਰਨ (identity spoofing)” ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਅਤੇ ਮੈਟਾ ਨੂੰ ਤਿੰਨ ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਿਸਤ੍ਰਿਤ ਜਵਾਬ ਦੇਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਹੈ।

ਨੋਟਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ:

“ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਫੀਚਰ ਗਲਤ ਅਨਸਰਾਂ ਨੂੰ ਪੀੜਤਾਂ ਨਾਲ ਸੰਪਰਕ ਕਰਨ ਅਤੇ ਮੈਸੇਜ ਭੇਜਣ ਦੀ ਖੁੱਲ੍ਹ ਦੇ ਕੇ ਆਨਲਾਈਨ ਧੋਖਾਧੜੀ, ਫਿਸ਼ਿੰਗ, ਡਿਜੀਟਲ ਅਰੈਸਟ ਸਕੈਮਾਂ ਅਤੇ ਸਾਈਬਰ ਹਮਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਘਟਨਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਾਫ਼ੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਇਹ ਫੀਚਰ ਅਸਲ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਜਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਰੱਖਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ, ਜਨਤਕ ਅਥਾਰਟੀਆਂ, ਵਿੱਤੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੀ ਫਰਜ਼ੀ ਪਛਾਣ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਸਾਬਤ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।”

ਕੇਂਦਰ ਨੇ ਮੈਟਾ ਨੂੰ ਸਖ਼ਤ ਹਦਾਇਤ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਸਰਕਾਰ ਨਾਲ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ‘ਤੇ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ, ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਇਸ ਫੀਚਰ ਨੂੰ ਰੋਲ ਆਊਟ (ਲਾਂਚ) ਨਾ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।

ਨੋਟਿਸ ਮੁਤਾਬਕ, “ਤੁਹਾਨੂੰ ਇਹ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕਰਨ ਦਾ ਨਿਰਦੇਸ਼ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹਾ ਫੀਚਰ, ਜੋ ਸਾਈਬਰ ਅਪਰਾਧਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨੂੰ ਲਾਂਚ ਕਰਨ ਲਈ ਸੂਚਨਾ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਐਕਟ, 2000 (IT Act) ਅਤੇ ਆਈਟੀ ਨਿਯਮ, 2021 ਤਹਿਤ ਤੁਹਾਡੇ ਖ਼ਿਲਾਫ਼ ਰੈਗੂਲੇਟਰੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।”

ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਮੈਸੇਜਿੰਗ ਪਲੇਟਫਾਰਮ (ਵਟਸਐਪ) ਨੇ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਾਈਬਰ ਸਕੈਮਾਂ ਵਿਰੁੱਧ “ਸੁਰੱਖਿਆ ਦੇ ਕਈ ਪੱਧਰ (multiple layers of defence)” ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ।

ਵਟਸਐਪ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਲਈ ਆਪਣਾ ਮਨਪਸੰਦ ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਰਿਜ਼ਰਵ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ) ਕਰਨ ਦੇ ਵਿਕਲਪ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਯੂਜ਼ਰਨੇਮ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਦੀ ਸੁਵਿਧਾ ਅਜੇ ਲਾਈਵ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ ਇਸਨੂੰ ਹੌਲੀ-ਹੌਲੀ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਫਰਜ਼ੀਵਾੜੇ ਤੋਂ ਬਚਣ ਲਈ, ਅਸੀਂ ਸਭ ਤੋਂ ਹਾਈ-ਪ੍ਰੋਫਾਈਲ ਨਾਵਾਂ — ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਜਨਤਕ ਹਸਤੀਆਂ, ਸਰਕਾਰੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਸੈਲੀਬ੍ਰਿਟੀਜ਼ ਅਤੇ ਵੈਰੀਫਾਈਡ ਮੈਟਾ ਖਾਤਿਆਂ — ਨੂੰ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਰੋਕ ਕੇ ਰੱਖਿਆ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ‘ਤੇ ਸਿਰਫ਼ ਅਸਲ ਮਾਲਕ ਹੀ ਦਾਅਵਾ ਕਰ ਸਕਣ।”