ਮਾਸਕੋ, 5 ਜੂਨ(ਛਤਰਪਾਲ ਸਿੰਘ):ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਬਿਆਨ ਦਿੰਦਿਆਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਦੇ “ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ” ਦੁਵੱਲੇ ਸਬੰਧਾਂ ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਕੋਈ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਵਿਸ਼ਵ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਖੀਆਂ ਨਾਲ ਵੀਰਵਾਰ ਰਾਤ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਗੱਲਬਾਤ ਦੌਰਾਨ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਭਰੋਸਾ ਪ੍ਰਗਟਾਇਆ ਕਿ ਏਸ਼ੀਆ ਦੀਆਂ ਇਹ ਦੋਵੇਂ ਵੱਡੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸਰਹੱਦੀ ਵਿਵਾਦਾਂ ਨੂੰ ਸੁਖਾਵੇਂ ਅਤੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੁਲਝਾਉਣ ਲਈ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ।
ਭਾਰਤੀ ਸਮਾਚਾਰ ਏਜੰਸੀ ‘ਪੀਟੀਆਈ’ (PTI) ਦੇ ਸੀਈਓ ਅਤੇ ਮੁੱਖ ਸੰਪਾਦਕ ਵਿਜੇ ਜੋਸ਼ੀ ਦੇ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਦਾ ਜਵਾਬ ਦਿੰਦਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ:
“ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਹਨ, ਇਸ ਲਈ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਤੀਜੀ ਧਿਰ ਦਾ ਦਖ਼ਲ ਦੇਣਾ ਬਿਲਕੁਲ ਵੀ ਚੰਗਾ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਸਾਡਾ ਆਪਣੇ ਦੋਵਾਂ ਦੋਸਤਾਂ—ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਨਿਰੰਤਰ ਸੰਵਾਦ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਅਤੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ, ਦੋਵੇਂ ਆਗੂ ਸਰਹੱਦੀ ਮੁੱਦੇ ਸਮੇਤ ਆਪਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਾਰੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਦੀ ਸੁਹਿਰਦ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।”
‘ਕੁਦਰਤੀ ਭਾਈਵਾਲੀ’: ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਨੇੜਤਾ ਚੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ
ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਨੂੰ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਚੀਨੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਦੋਵਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੀਆਂ ਦਹਾਕਿਆਂ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਭਾਈਵਾਲੀਆਂ ਕੁਦਰਤੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਵਿਕਸਤ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਦੇ ਸਬੰਧ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਤੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸੁਤੰਤਰ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦੇ ਵਧਦੇ ਸਬੰਧ ਚੀਨ ਦੀ ਕੀਮਤ ‘ਤੇ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਚੀਨ ਨਾਲ ਰੂਸ ਦਾ ਗੂੜ੍ਹਾ ਗਠਜੋੜ ਭਾਰਤ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਜਿੱਥੇ ਚੀਨ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ 2022 ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ “ਅਸੀਮਤ” (No Limits) ਦੋਸਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਰੂਸ ਵਿਚਕਾਰ ਆਪਸੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ “ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ” (Special and Privileged Strategic Partnership) ਮੌਜੂਦ ਹੈ।
ਤਿਆਨਜਿਨ ਬੈਠਕ ਅਤੇ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਟਾਕਰਾ
ਗਲਵਾਨ ਘਾਟੀ ਵਿੱਚ 2020 ਵਿੱਚ ਹੋਈਆਂ ਝੜਪਾਂ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਚਾਰ ਸਾਲਾਂ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਬਣੇ ਰਹੇ ਫ਼ੌਜੀ ਟਕਰਾਅ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਭਾਰਤ ਅਤੇ ਚੀਨ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਟੜੀ ‘ਤੇ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਕਈ ਵੱਡੇ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਤਿਆਨਜਿਨ ਵਿਖੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਸ਼ੀ ਜਿਨਪਿੰਗ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਇਤਿਹਾਸਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਇਹ ਬੈਠਕ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਟੈਰਿਫ (ਡਿਊਟੀ) ਸਬੰਧੀ ਸਖ਼ਤ ਨੀਤੀਆਂ ਦੇ ਦਰਮਿਆਨ ਹੋਈ ਸੀ। ਦੋਵਾਂ ਆਗੂਆਂ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਸੀ ਕਿ ਉਹ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਦੇ ਵਿਰੋਧੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈਵਾਲ ਹਨ। ਹੁਣ ਮਾਸਕੋ ਅਤੇ ਬੀਜਿੰਗ, ਦੋਵੇਂ ਹੀ ਰੂਸ-ਭਾਰਤ-ਚੀਨ (RIC) ਤੰਤਰ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਕਰਨ ‘ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਤਾਂ ਜੋ ਵਿਸ਼ਵੀਕਰਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਟਰੰਪ ਦੀਆਂ ਇੱਕਪਾਸੜ ਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਮਿਲ ਕੇ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਹੋ ਤਿਕੋਣਾ ਢਾਂਚਾ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ‘ਬ੍ਰਿਕਸ’ (BRICS) ਦਾ ਅਧਾਰ ਬਣਿਆ ਸੀ।
“ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਚੀਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ”
ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ‘ਤੇ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੀ ਫ਼ੌਜ ਦੇ ਕਰੀਬ 80 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹਥਿਆਰ ਅਤੇ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਚੀਨੀ ਮੂਲ ਦੇ ਹਨ, ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਪਾਕਿ ਸਰਹੱਦੀ ਜਟਿਲਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਹਲਕਿਆਂ ਦੇ ਉਸ ਦਾਅਵੇ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਚੀਨ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਕਿਹਾ, “ਮੈਨੂੰ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ। ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵੱਡਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜਿਸ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਮੁਲਕਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁ-ਪੱਖੀ ਸਬੰਧ ਹਨ। ਬੇਸ਼ੱਕ, ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਲਈ ਚੀਨ ਨਾਲ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣਾ ਬਹੁਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ, ਪਰ ਉਹ ਕਿਸੇ ਦੇ ਦਬਾਅ ਹੇਠ ਨਹੀਂ ਹੈ।”
