ਸਿਹਤ, 19 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 (ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ) : ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਤਸਵੀਰ ਪਹਿਲੀ ਨਜ਼ਰ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਸੁਧਰਦੀ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਚਿੰਤਾ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿੱਥੇ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕੇ ਦੌਰਾਨ ਤੰਬਾਕੂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਨਵੇਂ ਕੈਂਸਰ ਅਨੁਮਾਨ ਦੱਸਦੇ ਹਨ ਕਿ ਸਿਗਰਟ ਜਾਂ ਬੀੜੀ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਖੈਨੀ ਅਤੇ ਗੁਟਖੇ ਵਰਗੇ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦ ਵੀ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਸਿਰ-ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਬੋਝ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ।
ਤੰਬਾਕੂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ
ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਸਲਾਹਕਾਰ ਕੌਂਸਲ (EAC-PM) ਦੇ ਫਰਵਰੀ 2026 ਦੇ ਵਰਕਿੰਗ ਪੇਪਰ Rise in Tobacco Consumption and Policy Implications ਵਿੱਚ 2011-12 ਅਤੇ 2023-24 ਦੇ ਘਰੇਲੂ ਖਪਤ ਸਰਵੇਖਣਾਂ ਦੀ ਤੁਲਨਾ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਅਨੁਸਾਰ, ਪਿਛਲੇ ਸੱਤ ਦਿਨਾਂ ਦੌਰਾਨ ਤੰਬਾਕੂ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਪੇਂਡੂ ਘਰਾਂ ਦਾ ਅਨੁਪਾਤ 59.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 68.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਹੋ ਗਿਆ। ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਅਨੁਪਾਤ 34.9 ਫ਼ੀਸਦੀ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 45.6 ਫ਼ੀਸਦੀ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਤੰਬਾਕੂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਖਰਚ ਵੀ ਵਧਿਆ ਹੈ। ਪੇਂਡੂ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ 2011-12 ਦੇ 21 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 2023-24 ਵਿੱਚ 61 ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ 19 ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ 63 ਹੋ ਗਿਆ। ਮਹਿੰਗਾਈ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਖਰਚ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਗੁਟਖੇ ਅਤੇ ਸਿਗਰਟਾਂ ਦੀ ਖਪਤ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਰੁਝਾਨ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਇਹ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਖਰੀਦਣ ਵਾਲੇ ਘਰਾਂ ਦਾ ਵਧਿਆ ਅਨੁਪਾਤ ਲਾਜ਼ਮੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਕਿ ਹਰ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧੀ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਰਵੇਖਣ ਦੌਰਾਨ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਖਰੀਦ ਜਾਂ ਖਪਤ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ।
ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਭੂਮਿਕਾ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਰ ਅਤੇ ਗਰਦਨ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ’ਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉਂਦੇ ਸਮੇਂ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਕੈਂਸਰ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ਿਤ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹਿੱਸਾ 55.3 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਔਰਤਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਲਈ ਇਹ ਅਨੁਮਾਨ 65.7 ਫ਼ੀਸਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਖੋਜ ਦੇ ਅੰਦਾਜ਼ੇ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਹਰ ਮਰੀਜ਼ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਦਾ ਕਾਰਨ ਸਿੱਧ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨਤੀਜੇ। ਖੋਜ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਰੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕੋ ਜਿਹੇ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਮਰਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮੂੰਹ, ਜੀਭ, ਗਲੇ ਅਤੇ ਗਲੇ ਦੇ ਹੇਠਲੇ ਹਿੱਸੇ ਦੇ ਕੈਂਸਰ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਸਨ। ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਮੂੰਹ ਅਤੇ ਜੀਭ ਦੇ ਕੈਂਸਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਮਿਲਿਆ, ਜਦਕਿ ਸਿਗਰਟਾਂ ਅਤੇ ਬੀੜੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਦਾ ਸੰਬੰਧ ਗਲੇ ਅਤੇ ਸੁਰ-ਤੰਤਰ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਕੁਝ ਕੈਂਸਰਾਂ ਨਾਲ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਸੂਬਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ ਵੀ ਵੱਖਰੀ ਤਸਵੀਰ
ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਢੰਗ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। ਪਹਿਲਾਂ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਅਤੇ ਸੂਬਾਈ ਅਧਿਐਨਾਂ ਵਿੱਚ ਉੱਤਰ-ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਿਗਰਟਾਂ ਅਤੇ ਬੀੜੀਆਂ ਦੇ ਧੂੰਏਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਿਹਤ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਵੱਡਾ ਬੋਝ ਅਤੇ ਪੂਰਬੀ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਿਨਾਂ ਧੂੰਏਂ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਦਾ ਵੱਧ ਹਿੱਸਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਤੰਬਾਕੂ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮਾਂ ਨੂੰ ਸਥਾਨਕ ਵਰਤੋਂ ਦੇ ਢੰਗਾਂ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ।
ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਰੋਕਣ ਲਈ ਕੀ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ?
ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਲਈ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਇਸ ਗੱਲ ਦੀ ਲੋੜ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਵਿਰੋਧੀ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਗਰਟ ਅਤੇ ਬੀੜੀ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰਹੇ। ਖੈਨੀ, ਗੁਟਖਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਚਬਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤੰਬਾਕੂ ਦੇ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਬਾਰੇ ਵੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ, ਨਸ਼ਾ ਛੱਡਣ ਲਈ ਸਹਾਇਤਾ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਉਣੀ ਅਤੇ ਤੰਬਾਕੂ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਿਕਰੀ ਤੇ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਬੰਧੀ ਨਿਯਮਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਲਿਆਉਣ ਲਈ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਸਰਕਾਰੀ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਯਤਨ ਲੋੜੀਂਦੇ ਹਨ। ਨਵੇਂ ਅੰਕੜੇ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਤੰਬਾਕੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਿਹਤ ਸੰਕਟ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਸਿਰਫ਼ ਸਿਗਰਟਨੋਸ਼ੀ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ; ਤੰਬਾਕੂ ਦੀ ਹਰ ਕਿਸਮ ਅਤੇ ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਸਿਹਤ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਲਾਜ਼ਮੀ ਹੈ।
