ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ/ਦੇਹਰਾਦੂਨ, 12 ਸਤੰਬਰ 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਅਤੇ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸੀਨੀਅਰ ਆਗੂ ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੋ ਅਹਿਮ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਦੇਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਬਕਾ ਓਐੱਸਡੀ ਅਤੇ ਮੌਜੂਦਾ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਚੰਦਨ ਸਿੰਘ ਜੀਨਾ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ (ED) ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਾਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕਾਰਨ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੜਾਈ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋਵੇ।
ਕਿਹੜੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਦਿੱਤਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ?: ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘ਐਕਸ’ ’ਤੇ ਆਪਣਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹੇਠ ਲਿਖੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ:
* ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ ਕਾਂਗਰਸ ਕਮੇਟੀ ਦੀ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ।
* ਕਾਂਗਰਸ ਵਰਕਿੰਗ ਕਮੇਟੀ (CWC) ਦੇ ਸਥਾਈ ਸੱਦੇ ਗਏ ਮੈਂਬਰ ਦਾ ਅਹੁਦਾ।
ਇਹ ਐਲਾਨ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਕਿਸੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਰਾਵਤ ਇਸ ਵੇਲੇ ਕੋਈ ਸਰਕਾਰੀ ਅਹੁਦਾ ਨਹੀਂ ਸੰਭਾਲ ਰਹੇ।
ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਦੀ ਮੁੱਖ ਵਜ੍ਹਾ ਕੀ ਹੈ?
ਸਾਬਕਾ ਓਐੱਸਡੀ ਦੇ ਘਰ ED ਦੀ ਛਾਪੇਮਾਰੀ: ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਨੇ 10 ਸਤੰਬਰ 2026 ਨੂੰ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇਹਰਾਦੂਨ ਵਿੱਚ ਕਈ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਮੁਹਿੰਮ ਚਲਾਈ। ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਧੀਨਸਤ ਸੇਵਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ (UKSSSC) ਦੀ 2016 ਦੀ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਬੇਨਿਯਮੀਆਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਸੀ।
ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਤਲਾਸ਼ੀ ਲਈ ਗਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਸਿੰਘ ਜੀਨਾ ਦਾ ਘਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਸੀ। ED ਮੁਤਾਬਕ ਜੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ 2014 ਤੋਂ 2017 ਤੱਕ ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਦੇ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ ਓਐੱਸਡੀ ਰਹੇ ਸਨ ਅਤੇ ਇਸ ਵੇਲੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਿੱਜੀ ਸਹਾਇਕ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ।
ਛਾਪੇਮਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕੀ ਕੁਝ ਮਿਲਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ?: ED ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਜੀਨਾ ਦੇ ਘਰੋਂ ਹੇਠ ਲਿਖੀਆਂ ਵਸਤਾਂ ਬਰਾਮਦ ਹੋਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ:
₹32 ਲੱਖ
ਬੇਹਿਸਾਬ ਨਕਦੀ
ਲਗਭਗ 200.5 ਗ੍ਰਾਮ
ਸੋਨੇ ਦੇ ਸਿੱਕੇ ਅਤੇ ਚੇਨ
12 ਘੜੀਆਂ
ਮਹਿੰਗੀਆਂ ਕਲਾਈ ਘੜੀਆਂ
₹1.28 ਕਰੋੜ
ED ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਬਤ ਅਤੇ ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕੀਤੀਆਂ ਸੰਪਤੀਆਂ ਦੀ ਲਗਭਗ ਕੁੱਲ ਕੀਮਤ. ਸਰੋਤ: ਇਨਫੋਰਸਮੈਂਟ ਡਾਇਰੈਕਟੋਰੇਟ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਰਿਪੋਰਟਾਂ।
2016 ਦੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਕੀ ਹੈ ਵਿਵਾਦ?: ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਅਧੀਨਸਤ ਸੇਵਾ ਚੋਣ ਕਮਿਸ਼ਨ ਵੱਲੋਂ ਕਰਵਾਈ ਗਈ ਗ੍ਰਾਮ ਪੰਚਾਇਤ ਵਿਕਾਸ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੀ 2016 ਦੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ।
ED ਦੀ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਹ ਗੱਲਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ:
* ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਦੀਆਂ OMR ਉੱਤਰ-ਪੱਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਿਰਾਸਤ ਵਿੱਚੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢੇ ਜਾਣ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੈ।
* ਕੁਝ ਅਧੂਰੀਆਂ OMR ਸ਼ੀਟਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਨਿੱਜੀ ਕੰਪਿਊਟਰ ਏਜੰਸੀ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ’ਤੇ ਗੈਰ-ਕਾਨੂੰਨੀ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ।
* ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਤਬਦੀਲੀਆਂ ਕਥਿਤ ਰਿਸ਼ਵਤ ਅਤੇ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਹੋਏ ਲੈਣ-ਦੇਣ ਨਾਲ ਜੁੜੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ।
ਇਹ ਸਾਰੇ ED ਦੇ ਜਾਂਚ-ਅਧੀਨ ਦੋਸ਼ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵੱਲੋਂ ਸਾਬਤ ਹੋਇਆ ਅਪਰਾਧ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਕੀ ਕਿਹਾ?: ਰਾਵਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਬਿਆਨ ਵਿੱਚ ਚੰਦਨ ਸਿੰਘ ਜੀਨਾ ਨਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਸਾਂਝ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜੀਨਾ ਨੂੰ ਇਮਾਨਦਾਰ, ਨਿਮਰ ਅਤੇ ਮਿਹਨਤੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੱਸਿਆ ਅਤੇ OMR ਸ਼ੀਟਾਂ ਵਿੱਚ ਹੇਰਾਫੇਰੀ ਦੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ’ਤੇ ਅਵਿਸ਼ਵਾਸ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ।
ਰਾਵਤ ਦਾ ਮੁੱਖ ਤਰਕ ਸੀ ਕਿ ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਕੋਈ ਵੀ ਗੱਲ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਅਜਿਹਾ ਨਹੀਂ ਚਾਹੁੰਦੇ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਾਰਟੀ ਦੇ ਦੋ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਲਿਆ।
ਰਾਵਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਭਰਤੀ ਰਿਕਾਰਡ ਦਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਬਚਾਅ: ਸਾਬਕਾ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਲ ਦੌਰਾਨ UKSSSC ਰਾਹੀਂ 42,000 ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰਕਾਰੀ ਭਰਤੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕਮਿਸ਼ਨ ਦੇ ਇੱਕ ਚੇਅਰਮੈਨ ਵਿਰੁੱਧ ਸ਼ਿਕਾਇਤ ਮਿਲਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣ ਜਾਂ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਮੰਗਣ ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ।
ਰਾਵਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਭਰਤੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੋਈ ਗਲਤੀ ਹੋਈ ਹੈ ਤਾਂ ਉਹ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਮੁਆਫ਼ੀ ਮੰਗਦੇ ਹਨ।
2027 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਧਿਆ ਸਿਆਸੀ ਦਬਾਅ: ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਵਿੱਚ 2027 ਦੀਆਂ ਵਿਧਾਨ ਸਭਾ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਸਿਆਸੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਸਤੀਫ਼ੇ ਨੂੰ ਇਸੇ ਵੱਡੇ ਸਿਆਸੀ ਸੰਦਰਭ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇ ਘਰ ED ਦੀ ਕਾਰਵਾਈ ਰਾਹੀਂ ਇੱਕ ਖ਼ਾਸ ਸਿਆਸੀ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਹ ਰਾਵਤ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਦਾਅਵਾ ਹੈ; ਇਸ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਨਹੀਂ ਹੋਈ।
ਕਾਂਗਰਸ ਲਈ ਕੀ ਹਨ ਇਸ ਦੇ ਮਾਇਨੇ?: ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪਛਾਣਯੋਗ ਅਤੇ ਤਜਰਬੇਕਾਰ ਆਗੂਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਇਹ ਕਦਮ ਪਾਰਟੀ ਲਈ ਕਈ ਪੱਖਾਂ ਤੋਂ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ:
* ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤ: ਕਾਂਗਰਸ ਨੂੰ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੁੱਧ ਆਪਣੀ ਮੁਹਿੰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ’ਤੇ ਸਪਸ਼ਟ ਰੁਖ ਅਪਣਾਉਣਾ ਪੈ ਸਕਦਾ ਹੈ।
* ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਪ੍ਰਭਾਵ: ਰਾਵਤ ਦੇ ਦੋ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟਣ ਨਾਲ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਕਾਂਗਰਸ ਦੇ ਅੰਦਰ ਸਿਆਸੀ ਚਰਚਾ ਤੇਜ਼ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
* ਚੋਣੀ ਚੁਣੌਤੀ: 2027 ਦੀਆਂ ਚੋਣਾਂ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਕਾਂਗਰਸ ਅਤੇ ਭਾਜਪਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਿਆਸੀ ਬਹਿਸ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਹ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸੰਭਾਵਿਤ ਸਿਆਸੀ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਹਨ, ਨਾ ਕਿ ਕਾਂਗਰਸ ਵੱਲੋਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਅੰਤਿਮ ਫ਼ੈਸਲੇ।
ਅੱਗੇ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? : ਫਿਲਹਾਲ ED ਦੀ ਜਾਂਚ ਜਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਵਤ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦਾ ਬਚਾਅ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਅਹੁਦਿਆਂ ਤੋਂ ਹਟ ਕੇ ਪਾਰਟੀ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਲੜਾਈ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਨਾ ਹੋਣ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਗਲੀ ਕਾਰਵਾਈ ਜਾਂਚ ਦੇ ਨਤੀਜਿਆਂ ਅਤੇ ਸੰਬੰਧਤ ਕਾਨੂੰਨੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰੇਗੀ।
ਹਰੀਸ਼ ਰਾਵਤ ਦਾ ਅਸਤੀਫ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ਸੰਗਠਨਾਤਮਕ ਤਬਦੀਲੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਉੱਤਰਾਖੰਡ ਦੀ ਭਰਤੀ ਪ੍ਰੀਖਿਆ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ED ਜਾਂਚ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਕਾਂਗਰਸ ਦੀ ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਵਿਰੋਧੀ ਸਿਆਸਤ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ। ਰਾਵਤ ਨੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਕਾਰਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਜਾਂਚ ਏਜੰਸੀ ਵੱਲੋਂ ਮਾਮਲੇ ਦੀ ਤਫ਼ਤੀਸ਼ ਜਾਰੀ ਹੈ।
