ਪੰਚਕੂਲਾ, 18 ਸਤੰਬਰ, 2026( ਸ਼ਹੀਦ-ਏ-ਆਜ਼ਮ ਬਿਊਰੋ) : ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ ਨੂੰ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾਏ ਯੋਗਦਾਨ ਲਈ ਹਰਿਆਣਾ ਸਾਹਿਤ ਤੇ ਸੰਸਕ੍ਰਿਤੀ ਅਕਾਦਮੀ, ਪੰਚਕੂਲਾ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਅਕਾਦਮੀ ਭਵਨ ਦੇ ਮਹਾਰਾਜਾ ਦਾਹਿਰਸੇਨ ਸਭਾਗਾਰ ਵਿੱਚ “ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ ਦਾ ਯੋਗਦਾਨ” ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਇੱਕ ਦਿਨਾ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੋਸ਼ਠੀ ਕਰਵਾਈ ਗਈ। ਸੰਗੋਸ਼ਠੀ ਵਿੱਚ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਕਾਰਜਕਾਰੀ ਉਪ-ਪ੍ਰਧਾਨ ਪ੍ਰੋ. ਕੁਲਦੀਪ ਚੰਦ ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਸਨ, ਜਦਕਿ ਅਕਾਦਮੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਸਕੱਤਰ ਮਨਜੀਤ ਸਿੰਘ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹਿਮਾਨ ਰਹੇ। ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਹਰਭਜਨ ਸਿੰਘ ਸੇਲਬਰਾਹ ਨੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵੰਦੇ ਮਾਤਰਮ ਨਾਲ ਹੋਈ।
ਆਪਣੇ ਪ੍ਰਧਾਨਗੀ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸੇਲਬਰਾਹ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪਿੰਡ-ਪਿੰਡ ਜਾ ਕੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਹਰਿਦੁਆਰ ਦੇ ਪੰਡਿਤਾਂ ਕੋਲ ਸੰਭਾਲੀਆਂ ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਵਰਤਣ ਅਤੇ ਡਾ. ਗੰਡਾ ਸਿੰਘ ਤੇ ਕਰਮ ਸਿੰਘ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਕੰਮ ਤੋਂ ਵੀ ਲਾਭ ਲੈਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕੀਤੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਬਦਲ ਰਹੀ ਪਿੰਡਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ-ਵਿਵਸਥਾ ਕਾਰਨ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਯਾਦਾਂ ਦੇ ਲੁਪਤ ਹੋਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ੀਕਰਨ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ।
ਡਾ. ਜਗਪਾਲ ਸਿੰਘ , ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਟੀ.ਪੀ.ਡੀ. ਮਾਲਵਾ ਕਾਲਜ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਸੇਲਬਰਾਹ ਦੀ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ਸਿਰਫ਼ ਘਟਨਾਵਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਮਾਲਵਾ ਖੇਤਰ ਦੇ ਜਮੀਨੀ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਇਤਿਹਾਸ ਨੂੰ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲੋਂ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾ ਕੇ ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸਮੱਗਰੀ ਇਕੱਠੀ ਕਰਨ ਨੂੰ ਵੀ ਰੇਖਾਂਕਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਡਾ. ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ, ਸਹਾਇਕ ਪ੍ਰੋਫੈਸਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪਟਿਆਲਾ ਨੇ ਸੇਲਬਰਾਹ ਦੀ ਪਿੰਡ-ਕੇਂਦਰਿਤ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰੀ ’ਤੇ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਾਰੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਐਨ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਸਮਾਗਮ ਵਿੱਚ ਬਲਜੀਤ ਸਿੰਘ ਬੱਲੀ, ਡਾ. ਦੇਵੇਂਦਰ ਕੌਰ ਸਮੇਤ ਕਈ ਇਤਿਹਾਸਕਾਰ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਵੀ ਹਾਜ਼ਰ ਰਹੇ।
ਮੁੱਖ ਮਹਿਮਾਨ ਪ੍ਰੋ. ਅਗਨੀਹੋਤਰੀ ਨੇ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਖੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਬਾਰੇ ਵਿਚਾਰ ਰੱਖੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਰਿਗਵੇਦ ਵਿੱਚ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਦੇ ਉਲੇਖ ਅਤੇ ਰਾਖੀਗੜ੍ਹੀ ਵਰਗੇ ਪੁਰਾਤੱਤਵ ਸਥਾਨਾਂ ਦਾ ਹਵਾਲਾ ਦਿੰਦਿਆਂ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਸਥਾਨਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਉਜਾਗਰ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਾਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੇ ਗਏ ਸਨ। ਇਸ ਸਨਮਾਨ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਗੋਸ਼ਠੀ ਰਾਹੀਂ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਲੋਕ-ਇਤਿਹਾਸ, ਵੰਸ਼ਾਵਲੀਆਂ, ਮੌਖਿਕ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਅਤੇ ਸਥਾਨਕ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ਬੱਧ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਮੁੜ ਉਭਾਰਿਆ ਗਿਆ। ਸੇਲਬਰਾਹ ਦਾ ਕੰਮ ਖਾਸ ਤੌਰ ’ਤੇ ਮਾਲਵਾ ਅਤੇ ਸਪਤ ਸਿੰਧੂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਸਥਾਨਕ ਇਤਿਹਾਸਕ ਸਰੋਤਾਂ ਦੀ ਸੰਭਾਲ ਵੱਲ ਕੇਂਦਰਿਤ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ।
