ਹੈਲਥ, 11 ਨਵੰਬਰ, 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਪ੍ਰਤੀ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸਾਵਧਾਨੀ ਵਰਤਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਇਸ ਮੌਸਮ ਵਿੱਚ ਖੰਘ, ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਧਣ ਕਾਰਨ ਬਾਲ ਰੋਗ ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਅਪੀਲ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਆਮ ਮੌਸਮੀ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਅਤੇ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਲੱਛਣਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ਰਕ ਸਮਝਣ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੰਘ ਆਉਣਾ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਸਮੇਂ ਸੀਟੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਨਿਕਲਣਾ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋਣਾ ਅਸਥਮਾ ਜਾਂ ਨਿਮੋਨੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਜ਼ੁਕਾਮ ਅਤੇ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਉੱਪਰੀ ਨਾਲੀਆਂ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਵਾਇਰਸ ਕਾਰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੱਕ ਵਗਣਾ, ਹਲਕਾ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਗਲੇ ਵਿੱਚ ਖਰਾਸ਼ ਅਤੇ ਖੰਘ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਆਮ ਹਨ। ਅਜਿਹੇ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਆਰਾਮ, ਲੋੜੀਂਦੇ ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਦੇਖਭਾਲ ਨਾਲ ਰਾਹਤ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਜਾਂ ਖੰਘ ਦੀ ਮਿਆਦ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਬਿਮਾਰੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਨਹੀਂ ਲਗਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ।
ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਬੱਚੇ ਦੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੇ ਤਰੀਕੇ, ਸਰਗਰਮੀ, ਖਾਣ-ਪੀਣ ਅਤੇ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵੱਲ ਵੀ ਧਿਆਨ ਦੇਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਨਾਲ ਸਾਹ ਲੈ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਪਸਲੀਆਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਜਾਂ ਹੇਠਾਂ ਚਮੜੀ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਨੱਕ ਦੇ ਨਥੂਨੇ ਫੁੱਲਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਕਾਰਨ ਦੁੱਧ ਪੀਣ, ਖਾਣ ਜਾਂ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਰੰਤ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੱਚੇ ਦਾ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਸੁਸਤ ਹੋਣਾ, ਤਰਲ ਪਦਾਰਥ ਪੀਣ ਤੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਬ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਘਟਣਾ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਅਤੇ ਦਿਲ ਜਾਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਬਿਮਾਰੀ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਦੇਖਭਾਲ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਹਾਲਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਵਿਗੜ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੰਘ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਅਸਥਮਾ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ
ਸਾਹ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਅਸਥਮਾ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਨੂੰ ਵਧਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਤ ਸਮੇਂ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੰਘ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਖੰਘ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਦੌੜਨ ਅਤੇ ਖੇਡਣ ਸਮੇਂ ਸਾਹ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਆਮ ਜ਼ੁਕਾਮ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਅਜਿਹੇ ਲੱਛਣਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣਾ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ। ਅਸਥਮਾ ਵਾਲੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸਾਹ ਦੀਆਂ ਨਾਲੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸੋਜ ਅਤੇ ਤੰਗੀ ਆਉਣ ਕਾਰਨ ਲਗਾਤਾਰ ਖੰਘ, ਛਾਤੀ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ, ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਅਤੇ ਸੀਟੀ ਵਰਗੀ ਆਵਾਜ਼ ਆ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਅਸਥਮਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਇਲਾਜ ਦੀ ਪਾਲਣਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਆਪਣੇ ਆਪ ਘਟਾਉਣ ਜਾਂ ਵਧਾਉਣ ਅਤੇ ਨਿਯਮਤ ਦਵਾਈ ਬੰਦ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਹਰ ਖੰਘ ਜਾਂ ਬੁਖ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਨਹੀਂ
ਡਾਕਟਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਆਮ ਵਾਇਰਲ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨਾਂ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਦਵਾਈਆਂ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਵਿਰੁੱਧ ਕੰਮ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ, ਵਾਇਰਸ ਵਿਰੁੱਧ ਨਹੀਂ। ਬਿਨਾਂ ਲੋੜ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨਾਲ ਦਵਾਈਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਰੋਧਕ ਸਮਰੱਥਾ (Antimicrobial Resistance) ਵਧਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਜੇ ਡਾਕਟਰ ਨੂੰ ਨਿਮੋਨੀਆ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੈਕਟੀਰੀਆ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੀ ਲਾਗ ਦਾ ਸ਼ੱਕ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਜਾਂਚ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਢੁੱਕਵੀਂ ਐਂਟੀਬਾਇਓਟਿਕ ਦਵਾਈ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਪੁਰਾਣੀਆਂ ਬਚੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਦੇਣ ਜਾਂ ਕਿਸੇ ਹੋਰ ਬੱਚੇ ਦੀ ਦਵਾਈ ਵਰਤਣ ਤੋਂ ਬਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਖੰਘ ਅਤੇ ਜ਼ੁਕਾਮ ਦੀਆਂ ਦਵਾਈਆਂ ਵੀ ਡਾਕਟਰੀ ਸਲਾਹ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ।
ਨਿਮੋਨੀਆ ਦੇ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਪਛਾਣਨਾ ਜ਼ਰੂਰੀ
ਨਿਮੋਨੀਆ ਫੇਫੜਿਆਂ ਦੀ ਲਾਗ ਹੈ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਬੁਖ਼ਾਰ, ਖੰਘ ਅਤੇ ਤੇਜ਼ ਜਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਾਹ ਆਉਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਛੋਟੇ ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਕਈ ਵਾਰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਸਾਹ ਲੈਂਦੇ ਸਮੇਂ ਛਾਤੀ ਦਾ ਹੇਠਲਾ ਹਿੱਸਾ ਅੰਦਰ ਵੱਲ ਖਿੱਚਿਆ ਜਾਣਾ, ਸਾਹ ਛੱਡਦੇ ਸਮੇਂ ਘੁਰ-ਘੁਰ ਦੀ ਆਵਾਜ਼ ਆਉਣਾ, ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਨੀਲਾ ਪੈਣਾ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਜਾਂ ਪਾਣੀ ਪੀਣ ਵਿੱਚ ਅਸਮਰੱਥ ਹੋਣਾ ਗੰਭੀਰ ਚੇਤਾਵਨੀ ਸੰਕੇਤ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਨੇ ਮਾਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਲਾਹ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਸੁਸਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੇ ਬੁੱਲ੍ਹਾਂ ਦਾ ਰੰਗ ਨੀਲਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ ਤਾਂ ਬਿਨਾਂ ਦੇਰੀ ਤੁਰੰਤ ਹਸਪਤਾਲ ਪਹੁੰਚਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ ਬੁਖ਼ਾਰ ਘਟ ਜਾਣ ਨੂੰ ਸਿਹਤ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਨਹੀਂ ਮੰਨਣਾ ਚਾਹੀਦਾ। ਬੱਚੇ ਦੀ ਸਾਹ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ, ਖਾਣ-ਪੀਣ, ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਾਣੀ ਦੀ ਮਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸਰਗਰਮੀ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਦੀ ਸਿਹਤ ਦਾ ਸਹੀ ਮੁਲਾਂਕਣ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਮਾਪਿਆਂ ਲਈ ਮੁੱਖ ਸੰਦੇਸ਼: ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਰ-ਵਾਰ ਖੰਘ, ਸਾਹ ਦੀ ਤਕਲੀਫ਼ ਜਾਂ ਰਾਤ ਨੂੰ ਖੰਘ ਕਾਰਨ ਨੀਂਦ ਖੁੱਲ੍ਹਣ ਵਰਗੇ ਲੱਛਣਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਸਰਦੀ-ਜ਼ੁਕਾਮ ਸਮਝ ਕੇ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਨਾ ਕਰੋ। ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਗੰਭੀਰ ਪੇਚੀਦਗੀਆਂ ਤੋਂ ਬਚਾਅ ਵਿੱਚ ਮਦਦਗਾਰ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ।
