ਲੰਡਨ, 28 ਸਤੰਬਰ 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ): ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੌਰਾਨ ਡਰੋਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਲਗਾਤਾਰ ਬਦਲਾਅ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਵਰਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਜੈੱਟ-ਪਾਵਰਡ ਗੇਰਨ-5 ਡਰੋਨ ਨੇ ਯੂਕਰੇਨ ਦੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਸਾਹਮਣੇ ਨਵੀਂ ਚੁਣੌਤੀ ਖੜ੍ਹੀ ਕਰ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। 14 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਯੂਕਰੇਨੀ ਹਵਾਈ ਸੈਨਾ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਕਰਨਲ ਯੂਰੀ ਇਗਨਾਤ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਯੂਕਰੇਨ ਨਵੇਂ ਗੇਰਨ-5 ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਹਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਗਭਗ 60 ਫੀਸਦੀ ਨੂੰ ਹੀ ਰੋਕ ਪਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਰ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਦੀ ਦਰ ਲਗਭਗ 95 ਫੀਸਦੀ ਦੱਸੀ ਗਈ ਹੈ। ਗੇਰਨ-5 ਦਾ ਸਰੀਰ ਸਿਲੰਡਰ ਆਕਾਰ ਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸਦੇ ਸਿੱਧੇ ਪੰਖ ਹਨ। ਇਸਦੀ ਬਣਤਰ ਆਮ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲੇ ਡਰੋਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਕਰੂਜ਼ ਮਿਸਾਈਲ ਨਾਲ ਵਧੇਰੇ ਮਿਲਦੀ ਹੈ। ਰੂਸੀ ਸਰੋਤਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਇਹ ਡਰੋਨ ਲਗਭਗ 1,000 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੱਕ ਉਡਾਣ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੀਬ 6,000 ਮੀਟਰ ਦੀ ਉਚਾਈ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਇਸਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਰਫ਼ਤਾਰ 600 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਇਸ ਵਿੱਚ ਐਂਟੀ-ਜੈਮਿੰਗ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਵੀ ਹੋਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ ਕਾਰਨ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਚਲਾਈਆਂ ਜਾਣ ਵਾਲੀਆਂ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਇਸਨੂੰ ਰੋਕਣਾ ਵਧੇਰੇ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਯੂਰੀ ਇਗਨਾਤ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਅਗਸਤ ਤੋਂ ਗੇਰਨ-5 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਯੂਕਰੇਨ ਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ’ਤੇ ਵੀ ਵਧੇਰੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਨਾ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਪਾਇਲਟ ਸਿੱਧੇ ਤੌਰ ’ਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਆਪਣੇ ਆਪ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਚੁਣਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਰੂਸੀ ਫੌਜੀ ਮਾਹਿਰ ਯੂਰੀ ਨੂਤੋਵ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿ ਗੇਰਨ-5 ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਭੂ-ਨਕਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਮਸ਼ੀਨ ਵਿਜ਼ਨ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦਾਅਵੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਨਾਲ ਡਰੋਨ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਪਛਾਣ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਦੀ ਚੋਣ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਮਰੱਥ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਡਰੋਨਾਂ ਨੇ ਬਦਲਿਆ ਜੰਗ ਦਾ ਹਵਾਈ ਰੂਪ
2022 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦੇ ਪੂਰੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਸਮੇਂ ਹਵਾਈ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਦੋਵੇਂ ਪੱਖ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰ ਰਹੇ ਸਨ। ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਕਾਰਨ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਲਈ ਖਤਰਾ ਵਧਿਆ ਅਤੇ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਤੋਂ ਹਮਲੇ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵਧਣ ਲੱਗੀ। 2023 ਤੋਂ ਰੂਸ ਨੇ ਗਲਾਈਡ ਬੰਬਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੀਤੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਦੂਰੋਂ ਦਾਗਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਕਈ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹਵਾਈ ਰੱਖਿਆ ਦੀ ਪਹੁੰਚ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਡਰੋਨ ਹਵਾਈ ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹਿੱਸਾ ਬਣ ਗਏ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਇਲਟ ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਰੂ ਨਾ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਮਨੁੱਖੀ ਜਾਨ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਖਤਰਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਕਿਸਮਾਂ ਦੇ ਡਰੋਨ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗੇਰਨ-1 ਤੋਂ ਗੇਰਨ-5 ਤੱਕ ਤਕਨੀਕੀ ਬਦਲਾਅ
ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵਰਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਗੇਰਨ-1 ਅਤੇ ਗੇਰਨ-2 ਮੁੱਖ ਤੌਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰੋਪੈਲਰ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਵਾਲੇ ਡਰੋਨ ਸਨ। ਇਹ ਈਰਾਨੀ ਸ਼ਾਹੇਦ-136 ਨਾਲ ਮਿਲਦੇ-ਜੁਲਦੇ ਰੂਸੀ ਮਾਡਲ ਮੰਨੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। 2025 ਵਿੱਚ ਰੂਸ ਦਾ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ ਵਾਲਾ ਗੇਰਨ-3 ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਇਸਦੀ ਰਫ਼ਤਾਰ ਲਗਭਗ 330 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਦੱਸੀ ਗਈ, ਜੋ ਗੇਰਨ-2 ਨਾਲੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਵੱਧ ਸੀ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਸੇ ਸਾਲ ਗੇਰਨ-4 ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ, ਜਿਸਦੀ ਅੰਦਾਜ਼ਨ ਰਫ਼ਤਾਰ 500 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਪ੍ਰਤੀ ਘੰਟਾ ਅਤੇ ਰੇਂਜ 850 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਦੱਸੀ ਗਈ। ਅਗਸਤ 2026 ਵਿੱਚ ਰੂਸੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਗੇਰਨ-5 ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ। ਇਸ ਮਾਡਲ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜੈੱਟ-ਪਾਵਰਡ ਗੇਰਨ ਡਰੋਨਾਂ ਨਾਲੋਂ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਵਧੇਰੇ ਲੰਬੀ ਦੂਰੀ ਵਾਲਾ ਦੱਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ
ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਵੱਲੋਂ ਗੇਰਨ-5 ਦੇ ਬਰਾਮਦ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਿੱਸਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਜਾਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਿੱਚ ਚੀਨੀ ਜੈੱਟ ਇੰਜਣ, ਅਮਰੀਕੀ ਡਿਜ਼ੀਟਲ ਪ੍ਰੋਸੈਸਰ ਅਤੇ ਜਰਮਨ ਟ੍ਰਾਂਜ਼ਿਸਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦਾ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਵਪਾਰਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਹਿੱਸੇ ਹਾਸਲ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਘਰੇਲੂ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਬਾਈਪਾਸ ਕਰਨ ਸਬੰਧੀ ਦਾਅਵਿਆਂ ਦੀ ਸੁਤੰਤਰ ਪੁਸ਼ਟੀ ਇਸ ਰਿਪੋਰਟ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਕੀਤੀ ਗਈ।
ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਮੁਤਾਬਕ ਰੂਸ ਗੇਰਨ-4 ਅਤੇ ਗੇਰਨ-5 ਦੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਪਤਝੜ ਤੇ ਸਰਦੀਆਂ ਦੇ ਮਹੀਨਿਆਂ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਦਾ ਭੰਡਾਰ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਯੂਕਰੇਨ ਵੱਲੋਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੀਆਂ Patriot ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਯੂਕਰੇਨੀ ਮਿਲਟਰੀ ਇੰਟੈਲੀਜੈਂਸ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਮੁਖੀ ਮੇਜਰ ਜਨਰਲ ਵਾਦਿਮ ਸਕਿਬਿਤਸਕੀ ਨੇ ਅਗਸਤ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਜੈੱਟ-ਪਾਵਰਡ ਗੇਰਨ ਡਰੋਨਾਂ ਦਾ ਮੁਕਾਬਲਾ ਕਰਨ ਲਈ ਉਚਿਤ ਰਫ਼ਤਾਰ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਆਂ ਇੰਟਰਸੈਪਟਰ ਮਿਸਾਈਲਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
