BRICS ਸੰਮੇਲਨ ਦੌਰਾਨ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਤਰਜੀਹ—ਰੂਸੀ ਰੱਖਿਆ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਦੀ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਥਾਨਕ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਵਪਾਰ 2030 ਤੱਕ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ
ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 12 ਸਤੰਬਰ 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਭਾਰਤ ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਹੇਠ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੇ 18ਵੇਂ BRICS ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨਰਿੰਦਰ ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਰੂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲਾਦੀਮੀਰ ਪੁਤਿਨ ਵਿਚਕਾਰ ਹੋਈ ਅਹਿਮ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ, ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਜਾਨ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ, ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ, ਊਰਜਾ, ਵਪਾਰ ਅਤੇ ਰਣਨੀਤਕ ਭਾਈਵਾਲੀ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਕੇਂਦਰ ਵਿੱਚ ਰਹੇ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਟਕਰਾਅ ਦੇ ਹੱਲ ਲਈ ਸੰਵਾਦ ਅਤੇ ਕੂਟਨੀਤੀ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਰਸਤਾ ਦੱਸਦਿਆਂ ਸ਼ਾਂਤੀ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਲਗਾਤਾਰ ਵਕਾਲਤ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ। ਭਾਰਤ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਚੱਲ ਰਹੇ ਇਸ ਸੰਘਰਸ਼ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਸ ਅਤੇ ਯੂਕਰੇਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ, ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ ਸਪਲਾਈ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਆਵਾਜਾਈ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਬਣੀ ਵੱਡੀ ਚਿੰਤਾ: ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਭਾਰਤੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਵੀ ਪੁਤਿਨ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਦਾ ਸਮੁੰਦਰੀ ਇਲਾਕਾ ਖਤਰਨਾਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦਾ ਅਸਰ ਵਪਾਰਕ ਸਮੁੰਦਰੀ ਰਸਤਿਆਂ ’ਤੇ ਵੀ ਪਿਆ ਹੈ। ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕਾਲੇ ਸਾਗਰ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਪੰਜ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਇਸ ਪਿਛੋਕੜ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਲਈ ਆਪਣੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰਕ ਰਸਤਿਆਂ ਦੀ ਨਿਰਵਿਘਨ ਆਵਾਜਾਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੁੱਦਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ।
ਰੱਖਿਆ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ‘ਮੇਕ ਇਨ ਇੰਡੀਆ’ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ: ਮੋਦੀ-ਪੁਤਿਨ ਗੱਲਬਾਤ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪੱਖ ਰੱਖਿਆ ਸਹਿਯੋਗ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿਸ਼ਾ ਦੇਣਾ ਰਿਹਾ। ਭਾਰਤ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਰੂਸ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਸਾਜ਼ੋ-ਸਾਮਾਨ ਖਰੀਦਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਦੀ ਸਥਾਨਕ ਪੈਦਾਵਾਰ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਟ੍ਰਾਂਸਫਰ ਅਤੇ ਸਾਂਝੇ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਰੂਸ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤ ਨੂੰ Su-57 ਪੰਜਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਲੜਾਕੂ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਉਤਪਾਦਨ ਸਮੇਤ ਕਈ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਸਤਾਵਾਂ ਦੀ ਪੇਸ਼ਕਸ਼ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੀਆਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਭਾਰਤ ਦੇ ਮੌਜੂਦਾ Su-30MKI ਬੇੜੇ ਨੂੰ ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਕਰਕੇ ‘Super Sukhoi’ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਯੋਜਨਾ ਵੀ ਚਰਚਾ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਦਾ ਵੱਡਾ ਉਦੇਸ਼ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਰੂਸੀ ਮੂਲ ਦੀਆਂ ਰੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਲਈ ਸਪੇਅਰ ਪਾਰਟਸ, ਰੱਖ-ਰਖਾਅ, ਅਪਗ੍ਰੇਡ ਅਤੇ ਨਵਾਂ ਉਤਪਾਦਨ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਵਧਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਨਾਲ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਮਿਲਣ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨਾਂ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਘਟਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਦਦ ਮਿਲ ਸਕਦੀ ਹੈ। 2030 ਤੱਕ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਦੇ ਵਪਾਰ ਦਾ ਟੀਚਾ: ਮੋਦੀ ਅਤੇ ਪੁਤਿਨ ਨੇ ਭਾਰਤ-ਰੂਸ ਆਰਥਿਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ’ਤੇ ਵੀ ਚਰਚਾ ਕੀਤੀ। ਦੋਵੇਂ ਦੇਸ਼ 2030 ਤੱਕ ਦੋਪੱਖੀ ਵਪਾਰ ਨੂੰ ਲਗਭਗ 100 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਤੱਕ ਲਿਜਾਣ ਦੇ ਟੀਚੇ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਗੱਲਬਾਤ ਵਿੱਚ ਨਿਰਮਾਣ, ਊਰਜਾ, ਰੇਲਵੇ, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ, ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਖਣਿਜ ਅਤੇ ਨਿਵੇਸ਼ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰ ਵੀ ਸ਼ਾਮਲ ਰਹੇ। ਰੂਸ ਭਾਰਤ ਲਈ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭਾਈਵਾਲ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਭਾਰਤ ਰੂਸ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਇਤਿਹਾਸਕ ਰਣਨੀਤਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਕਾਇਮ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਣੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਮੋਦੀ-ਪੁਤਿਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੂੰ ਭਾਰਤ ਦੀ ‘ਰਣਨੀਤਕ ਖੁਦਮੁਖਤਿਆਰੀ’ ਦੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
BRICS ਵਿੱਚ ਜੰਗਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ ’ਤੇ ਚਰਚਾ: 18ਵਾਂ BRICS ਸੰਮੇਲਨ 12-13 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਾਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਪਿੱਠਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਰੂਸ-ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ, ਪੱਛਮੀ ਏਸ਼ੀਆ ਦਾ ਸੰਕਟ, ਵਿਸ਼ਵ ਵਪਾਰ, ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਬਦਲ ਰਹੀ ਵਿਸ਼ਵ ਵਿਵਸਥਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਹਨ। BRICS ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇ ਐਲਾਨ ’ਤੇ ਵੀ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣਨ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ ਇਕਪੱਖੀ ਜੰਗ ਦੀ ਨਿੰਦਾ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਹਾਲਾਂਕਿ ਕਿਸੇ ਖਾਸ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈਣ ਤੋਂ ਪਰਹੇਜ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁੱਲ ਮਿਲਾ ਕੇ, ਮੋਦੀ-ਪੁਤਿਨ ਮੁਲਾਕਾਤ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਨੇ ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਯੂਕਰੇਨ ਜੰਗ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀਪੂਰਨ ਹੱਲ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਮਲਾਹਾਂ ਦੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਮੁੱਦਾ ਮਜ਼ਬੂਤੀ ਨਾਲ ਉਠਾਇਆ, ਜਦਕਿ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਰੂਸ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ, ਊਰਜਾ, ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਸਬੰਧਾਂ ਨੂੰ ਹੋਰ ਡੂੰਘਾ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵੀ ਸਪਸ਼ਟ ਕੀਤੀ। ਇਹ ਗੱਲਬਾਤ BRICS ਮੰਚ ’ਤੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸ਼ਾਂਤੀ, ਰਣਨੀਤਕ ਸੰਤੁਲਨ ਅਤੇ ਆਤਮਨਿਰਭਰ ਰੱਖਿਆ ਉਤਪਾਦਨ ਵਾਲੀ ਨੀਤੀ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੀ ਹੈ।
