ਵਿਸਾਖੀ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼:13 ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 (ਰੰਜਨਾ) ਭਾਰਤ ਵਿਭਿੰਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਦੇਸ਼ ਹੈ ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਹਰ ਤਿਉਹਾਰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਲੱਖਣ ਰੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਵਿਸਾਖੀ ਵੀ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਇੱਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਤਿਉਹਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦਾ ਉਤਸਵ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨਤਾ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਵੀ ਹੈ। ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਾਵਾਂ ਅਤੇ ਪਰੰਪਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਵਿਸਾਖੀ ਦਾ ਮਹੱਤਵ
ਵਿਸਾਖੀ ਹਰ ਸਾਲ ਅਪ੍ਰੈਲ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਮਨਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਹਾੜੀ ਦੀ ਫ਼ਸਲ ਦੇ ਪੱਕਣ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹੈ। ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦਿਨ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਮਹੱਤਵ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਸੇ ਦਿਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ ਕੀਤੀ ਸੀ।
ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਸਾਖੀ ਦੇ ਰੂਪ
| ਰਾਜ | ਤਿਉਹਾਰ ਦਾ ਨਾਮ | ਮੁੱਖ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਤਾਵਾਂ |
| ਪੰਜਾਬ ਅਤੇ ਹਰਿਆਣਾ | ਵਿਸਾਖੀ | ਕਿਸਾਨ ਫ਼ਸਲ ਦੀ ਕਟਾਈ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਵਿੱਚ ਭੰਗੜਾ ਅਤੇ ਗਿੱਧਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਨਗਰ ਕੀਰਤਨ ਸਜਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। |
| ਅਸਾਮ | ਬੋਹਾਗ ਬੀਹੂ | ਇਸ ਨੂੰ ‘ਰੰਗਾਲੀ ਬੀਹੂ’ ਵੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨੌਜਵਾਨ ਰਵਾਇਤੀ ਬੀਹੂ ਨਾਚ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸਾਮੀ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। |
| ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ | ਪੋਇਲਾ ਬੈਸਾਖ | ਇਹ ਬੰਗਾਲੀ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਦਿਨ ਹੈ। ਵਪਾਰੀ ਨਵੇਂ ਖਾਤੇ (ਹਲਖਾਤਾ) ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
| ਕੇਰਲ | ਵਿਸ਼ੂ | ਲੋਕ ਸਵੇਰੇ ‘ਵਿਸ਼ੂ ਕਣੀ’ (ਫਲ, ਫੁੱਲ ਅਤੇ ਧਨ) ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਜ਼ੁਰਗ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਤੋਹਫ਼ੇ ਵਜੋਂ ਪੈਸੇ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। |
| ਤਮਿਲਨਾਡੂ | ਪੁਥਾਂਡੂ | ਤਮਿਲ ਨਵੇਂ ਸਾਲ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਕੋਲਮ’ (ਰੰਗੋਲੀ) ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਖ਼ਾਸ ਪਕਵਾਨ ਬਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। |
| ਓਡੀਸ਼ਾ | ਮਹਾ ਵਿਸ਼ੁਵ ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ | ਇਸ ਨੂੰ ਓਡੀਆ ਨਵਾਂ ਸਾਲ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਮੰਦਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪੂਜਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ‘ਪਣਾ’ ਨਾਮਕ ਖ਼ਾਸ ਪੀਣ ਵਾਲਾ ਪਦਾਰਥ ਤਿਆਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
| ਬਿਹਾਰ ਤੇ ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼ | ਸਤੂਆਨ | ਇਸ ਦਿਨ ਸੱਤੂ ਖਾਣ ਦੀ ਰਵਾਇਤ ਹੈ। ਲੋਕ ਪਵਿੱਤਰ ਨਦੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇਸ਼ਨਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਦਾਨ-ਪੁੰਨ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
| ਉੱਤਰਾਖੰਡ | ਫੂਲਦੇਈ | ਬੱਚੇ ਘਰ-ਘਰ ਜਾ ਕੇ ਬਰੂਹਾਂ ‘ਤੇ ਫੁੱਲ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਦੀ ਦੁਆ ਕਰਦੇ ਹਨ। |
ਸਿੱਟਾ
ਵਿਸਾਖੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਏਕਤਾ ਦੀ ਇੱਕ ਸੁੰਦਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸ ਦੇ ਨਾਮ ਅਤੇ ਰੀਤੀ-ਰਿਵਾਜ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਮੂਲ ਭਾਵ ਇੱਕੋ ਹੈ—ਖ਼ੁਸ਼ੀ, ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲੀ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਜੀਵਨ ਦਾ ਸਵਾਗਤ। ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਭਿੰਨਤਾ ਵਿੱਚ ਹੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਅਸਲੀ ਪਛਾਣ ਅਤੇ ਏਕਤਾ ਛਿਪੀ ਹੋਈ ਹੈ।
