18 ਜੂਨ (ਹਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ):ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮਸੂਦ ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਨੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਖਤਮ ਕਰਨ, ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਤੇ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਇੱਕ 14-ਨੁਕਾਤੀ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ (MoU) ‘ਤੇ ਵਰਚੁਅਲ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਹਨ।
ਵ੍ਹਾਈਟ ਹਾਊਸ ਦੇ ਇੱਕ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਸੀਐਨਐਨ (CNN) ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਟਰੰਪ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਪੈਰਿਸ ਵਿੱਚ ਫਰਾਂਸ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਇਮੈਨੁਅਲ ਮੈਕਰੋਨ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਸ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ। ਪੇਜ਼ੇਸ਼ਕੀਅਨ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਦਸਤਖਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਰਾ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋ ਗਿਆ।
ਸੀਐਨਐਨ ਨੇ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਨੇ “ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਵਿਚਕਾਰ ਇਸਲਾਮਾਬਾਦ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ” ਦਾ ਅਧਿਕਾਰਤ ਖਰੜਾ ਜਾਰੀ ਕੀਤਾ ਹੈ।
ਅਮਰੀਕੀ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖੋਲ੍ਹਣ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ (enriched uranium) ਦੇ ਭੰਡਾਰ ਦਾ ਹੱਲ ਕੱਢਣ ਅਤੇ ਇਰਾਨੀ ਪਾਲਣਾ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਪੜਾਅਵਾਰ ਆਰਥਿਕ ਰਾਹਤ ਲਈ ਇੱਕ ਢਾਂਚਾ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਜੋਂ ਦੱਸਿਆ ਹੈ।
ਸੀਐਨਐਨ ਦੁਆਰਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਕਿਹਾ ਗਿਆ, “ਇਹ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਸਮਝੌਤਾ ਹੈ ਜੋ ਸਾਨੂੰ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਇਰਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਪਰਮਾਣੂ ਕੂੜੇ/ਧੂੜ ਨੂੰ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਸਾਨੂੰ ਇੱਕ ਅਜਿਹਾ ਤੰਤਰ (dial) ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਇਰਾਨੀ ਆਪਣੇ ਚੰਗੇ ਵਿਵਹਾਰ ਨੂੰ ਵਧਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਅਸੀਂ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੀ ਆਰਥਿਕ ਅਤੇ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਵਧਾ ਕੇ ਜਵਾਬ ਦੇਵਾਂਗੇ ਜੋ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਵਧੇਰੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਦੇਸ਼ ਬਣਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।”
ਪ੍ਰੈਸ ਟੀਵੀ (Press TV) ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਇਸਮਾਈਲ ਬਘਾਈ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਖਰੜੇ ਨੂੰ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਦੇ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਧਿਰਾਂ ਦੁਆਰਾ ਦਸਤਖਤ ਕਰ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਓਮਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਸਲਾਹ-ਮਸ਼ਵਰਾ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਾਂ ‘ਤੇ ਕਾਫੀ ਹੱਦ ਤੱਕ ਸਹਿਮਤੀ ਬਣ ਗਈ ਸੀ।
ਬਘਾਈ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ “ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਉੱਤੇ ਇਰਾਨ ਦੇ ਇਸਲਾਮੀ ਗਣਰਾਜ ਦੀ ਪ੍ਰਭੂਸੱਤਾ ਅਤੇ ਅਧਿਕਾਰ” ਨੂੰ ਬਰਕਰਾਰ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਸਮੁੰਦਰੀ ਲਾਂਘਾ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ।
ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਨੁਕਤੇ:
- ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ‘ਤੇ ਰੋਕ: 14-ਨੁਕਾਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ਲੇਬਨਾਨ ਸਮੇਤ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬੰਦ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਆਪਸੀ ਸਹਿਮਤੀ ਨਾਲ ਵਧਣਯੋਗ, 60 ਦਿਨਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਇੱਕ ਅੰਤਿਮ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ।
- ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਦਾ ਖਾਤਮਾ: ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਜ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਜਲ ਸੈਨਾ ਦੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਅਤੇ ਸਬੰਧਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰੇਗਾ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਰਾਨ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਮਿਆਦ ਲਈ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਰਾਹੀਂ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੇ ਮੁਫਤ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਾਂਘੇ ਦੀ ਸਹੂਲਤ ਦੇਵੇਗਾ।
- ਆਰਥਿਕ ਰਾਹਤ ਅਤੇ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ: ਇਸ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਵਿੱਚ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਨੂੰ ਪੜਾਅਵਾਰ ਹਟਾਉਣ, ਫ੍ਰੀਜ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ ਇਰਾਨੀ ਅਸਾਸਿਆਂ (assets) ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਨ, ਇਰਾਨੀ ਤੇਲ ਨਿਰਯਾਤ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਟ੍ਰੇਜ਼ਰੀ ਦੀਆਂ ਛੋਟਾਂ, ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਲਈ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ $300 ਬਿਲੀਅਨ (ਅਰਬ) ਡਾਲਰ ਦੇ ਅਮਰੀਕਾ-ਸਮਰਥਿਤ ਪੁਨਰ ਨਿਰਮਾਣ ਅਤੇ ਆਰਥਿਕ ਵਿਕਾਸ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੀ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ।
- ਪਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਤੇ ਵਚਨਬੱਧਤਾ: ਪ੍ਰੈਸ ਟੀਵੀ ਅਨੁਸਾਰ, ਇਰਾਨ ਨੇ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਸ ਗੱਲ ਨੂੰ ਦੁਹਰਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਪਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਵਿਕਸਤ ਜਾਂ ਹਾਸਲ ਨਹੀਂ ਕਰੇਗਾ। ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਏਜੰਸੀ (IAEA) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸੰਵਰਧਿਤ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਦੇ ਭੰਡਾਰਾਂ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਬਾਰੇ ਚਰਚਾ ਦਾ ਪ੍ਰਬੰਧ ਵੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਫੌਕਸ ਨਿਊਜ਼ (Fox News) ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਪੋਰਟ ਦਿੱਤੀ ਸੀ ਕਿ ਇਸ ਵਿਆਪਕ ਢਾਂਚੇ ਵਿੱਚ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਖੋਲ੍ਹਣਾ, ਅਮਰੀਕੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨਾ, ਇਰਾਨ ਦੀਆਂ ਯੂਰੇਨੀਅਮ ਸੰਵਰਧਨ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਮਿਆਦ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ, ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਦੇ ਉਪਾਅ ਅਤੇ ਇਸਰਾਈਲ ਤੇ ਹਿਜ਼ਬੁੱਲਾ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਵਿਵਸਥਿਤ ਜੰਗਬੰਦੀ ਸਮਝੌਤਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੋਵੇਗਾ।
