ਈਰਾਨ, 17 ਜੂਨ (ਹਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ) : ਇੱਕ ਸਰੋਤ ਨੇ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ‘ਦਿ ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਪੋਸਟ’ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਥਿਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼ (Strait of Hormuz) ਵਿੱਚ ਵਪਾਰਕ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਕਈ ਡਰੋਨ ਦਾਗੇ ਹਨ।
ਇਹ ਗੋਲੀਬਾਰੀ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਦਰਮਿਆਨ ਸਹਿਮਤੀ ਪੱਤਰ (MoU) ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੋਈ ਹੈ। ਵਪਾਰਕ ਜਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਅਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀਆਂ ਲਈ ਕੋਈ ਖਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਡਰੋਨਾਂ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੋਕ (ਇੰਟਰਸੈਪਟ ਕਰ) ਦਿੱਤਾ। ‘ਯੇਰੂਸ਼ਲਮ ਪੋਸਟ’ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਇੱਕ ਅਮਰੀਕੀ ਅਧਿਕਾਰੀ ਨੇ NBC ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕਾਰਪਸ (IRGC) ਨੇ ਇਹ ਡਰੋਨ ਲਾਂਚ ਕੀਤੇ ਸਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅਮਰੀਕੀ ਫੌਜ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਤੋਂ ਲੰਘਣ ਵਾਲੇ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਲਈ ਸ਼ਿਪਿੰਗ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਲਮੇਲ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ, ਅਮਰੀਕੀ ਖੁਫੀਆ ਏਜੰਸੀਆਂ ਦੇ ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਇਹ ਖੁਲਾਸਾ ਹੋਇਆ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਟ੍ਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਬੰਦ ਕਰਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ, ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ CNN ਨੂੰ ਇਹ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ।
ਮੁਲਾਂਕਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਰੂਪ ਰੇਖਾ ਸਮਝੌਤੇ (framework agreement) ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਲਮਾਰਗ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੁਬਾਰਾ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਮੁਲਾਂਕਣ ਤੋਂ ਜਾਣੂ ਸਰੋਤਾਂ ਨੇ CNN ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਈਰਾਨ ਹੁਣ ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਕਮਜ਼ੋਰੀ (Achilles heel) ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਸਨੇ ਖਾੜੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਊਰਜਾ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ‘ਤੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦਾ ਫਾਇਦਾ ਉਠਾਉਣਾ ਸਿੱਖ ਲਿਆ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਗੁਆਂਢੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਅਮਰੀਕੀ ਬੇਸਾਂ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਕੀਤੇ ਸਨ—ਉਹ ਬੇਸ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਦਾ ਗਾਰੰਟਰ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ।
ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਹੋਏ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਟੈਕਸਟ (ਮੂਲ ਪਾਠ) ਨੂੰ “ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ” ਜਨਤਕ ਕਰਨ ਦਾ ਵਾਅਦਾ ਕੀਤਾ ਸੀ ਅਤੇ ਕੈਮਰਿਆਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਪੂਰੇ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਗੱਲ ਵੀ ਕਹੀ ਸੀ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਨੂੰ ਜਨਤਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ “ਰਸਮੀ ਮਾਹੌਲ” (formal setting) ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ।
ਫ਼ਰਾਂਸ ਵਿੱਚ ਜੀ-7 (G7) ਸਿਖਰ ਸੰਮੇਲਨ ਦੇ ਦੌਰਾਨ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ ਦੇ ਨੇਤਾ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਮੁਹੰਮਦ ਬਿਨ ਜਾਏਦ ਅਲ ਨਾਹਯਾਨ ਨਾਲ ਇੱਕ ਮੁਲਾਕਾਤ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਮੈਂ ਅਜਿਹਾ ਕਰਨ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਰਸਮੀ ਮਾਹੌਲ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ, ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਸਮੱਸਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ਹੈ”। ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਮੁੱਖ ਤੱਤਾਂ ਦਾ ਵੇਰਵਾ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਇਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਿਖਿਆ ਹੈ: ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ ਨਹੀਂ ਹੋਵੇਗਾ”। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰਾਨਿਕ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਸਨ, ਪਰ ਇਸਦਾ ਪੂਰਾ ਟੈਕਸਟ ਅਜੇ ਤੱਕ ਜਨਤਕ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
