16 ਜੂਨ (ਹਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ): ਜੰਗ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਲਈ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਹੋਇਆ ਸਮਝੌਤਾ ਵਿਸ਼ਵ ਸ਼ਾਂਤੀ ਅਤੇ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਚੰਗਾ ਸੰਕੇਤ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ, ਜਿਸ ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਡੀਲ’ ਵਜੋਂ ਵਧੇਰੇ ਦੇਖਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ‘ਤੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਸਵਿਟਜ਼ਰਲੈਂਡ ਵਿੱਚ ਹਸਤਾਖਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ, ਪਰ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਉਸ ਬਿਆਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ‘ਡੀਲ’ ਮੁਕੰਮਲ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ; ਹੁਣ ਇਸ ਨੂੰ ਲਾਗੂ ਕਰਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਰੂਪ-ਰੇਖਾ ਤੈਅ ਹੋਣੀ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੰਮ ਅਗਲੇ ਚਾਰ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੂਰਾ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਨੇ ‘ਡੀਲ’ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਜਾਂ ਨੁਕਤਿਆਂ ਬਾਰੇ ਕੋਈ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੰਗਬੰਦੀ ਲੇਬਨਾਨ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਖਾੜੀ (Gulf) ਖੇਤਰ ‘ਤੇ ਵੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ।
ਇਹ ਅਲੱਗ ਗੱਲ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਐਲਾਨ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਲੇਬਨਾਨ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਬੇਰੂਤ ‘ਤੇ ਮਿਜ਼ਾਈਲ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤਿੰਨ ਲੇਬਨਾਨੀ ਨਾਗਰਿਕ ਮਾਰੇ ਗਏ ਅਤੇ ਇੱਕ ਦਰਜਨ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਗਏ। ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਦੁਆਰਾ ਸ਼ਾਹਬਾਜ਼ ਸ਼ਰੀਫ਼ ਦੇ ਐਲਾਨ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੇ ਬੇਰੂਤ ‘ਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਇਸ ਗੱਲ ਦਾ ਸਬੂਤ ਹੈ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਹਿੱਤਾਂ ਲਈ ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਦੇ ਹੁਕਮਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਜੰਗਜੂ ਯਹੂਦੀ ਲਾਬੀ ਆਪਣੀ ਵਿੱਤੀ ਤਾਕਤ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੂੰ ਆਪਣੀ ਨਾਰਾਜ਼ਗੀ ਸਿਰਫ਼ ਬਿਆਨਬਾਜ਼ੀ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਰੱਖਣ ਲਈ ਮਜਬੂਰ ਕਰ ਦੇਵੇਗੀ।
ਇਹੀ ਕਾਰਨ ਹੈ ਕਿ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਾਹਰ ਇਸ ਸਮੇਂ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਡੀਲ ਨੂੰ ਇੱਕ ‘ਆਰਜ਼ੀ ਪ੍ਰਬੰਧ’ (stop-gap arrangement) ਮੰਨ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੋਚ ਦਾ ਇੱਕ ਕਾਰਨ ਇਹ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਇਰਾਨ ਦੇ ਅੰਦਰ ‘ਲੋਨ ਵਾਰੀਅਰਜ਼’ (ਇਕੱਲੇ ਲੜਨ ਵਾਲੇ ਕੱਟੜਪੰਥੀਆਂ) ਦੀ ਕੋਈ ਕਮੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਰਾਨੀ ਰੈਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡਜ਼ (ਇਨਕਲਾਬੀ ਫੌਜ) ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹ ਡਰ ਸਤਾਉਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇਕਰ ਪੱਛਮੀ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨਾਲ ਇਰਾਨ ਦੇ ਸਬੰਧ ਸੁਧਰਦੇ ਹਨ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਸਿਆਸੀ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਘੱਟ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸੇ ਲਈ ਉਹ ਹੁਣ ਤੱਕ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੀਆਂ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਨਾਕਾਮ ਕਰਨ ਤੋਂ ਨਹੀਂ ਹਿਚਕਿਚਾਏ। ਇਸ ਲਈ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਵਾਂਗ ਉਹ ਵੀ ਅਮਰੀਕਾ-ਇਰਾਨ ਡੀਲ ਲਈ ਇੱਕ ਖ਼ਤਰਾ ਹਨ।
ਅਜਿਹੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਇਸ ‘ਡੀਲ’ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵੱਡੀ ਰਾਹਤ ਵਜੋਂ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ (ਜਾਂ ਵਿਆਪਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਗਿਆ ਹੈ)। ਇਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਹਿਮ ਕਾਰਨ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬੇਲੋੜੀ ਜੰਗ ਕਾਰਨ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਇਰਾਨ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਮੁੱਚੀ ਗਲੋਬਲ ਆਰਥਿਕਤਾ ਨੂੰ ਅੰਦਾਜ਼ਨ 2.2 ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਦਾ ਸਿੱਧਾ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਹ ਰਕਮ 74 ਤੋਂ ਵੱਧ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੇ ਸਲਾਨਾ ਬਜਟ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਅਮਰੀਕਾ ਦਾ ਆਪਣਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰੀਬ ਇੱਕ ਟ੍ਰਿਲੀਅਨ ਡਾਲਰ ਹੋਣ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਰਾਨ ਦਾ ਜਾਨੀ ਨੁਕਸਾਨ ਤਿੰਨ ਹਜ਼ਾਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਮੌਤਾਂ ਦਾ ਸੀ; ਮਾਲੀ (ਵਿੱਤੀ) ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਅਸਲ ਤਸਵੀਰ ਅਮਰੀਕਾ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ‘ਤੇ ਹਸਤਾਖਰ ਹੋਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਵੇਗੀ। ਇਰਾਨੀ ਮ੍ਰਿਤਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਪਰੀਮ ਲੀਡਰ ਆਇਤੁੱਲਾ ਅਲੀ ਖਾਮੇਨੇਈ, ਸੁਪਰੀਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕੌਂਸਲ ਦੇ ਚੇਅਰਮੈਨ ਅਲੀ ਲਾਰੀਜਾਨੀ, ਇਸਲਾਮਿਕ ਗਾਰਡਜ਼ ਕੋਰ ਦੇ ਕਮਾਂਡਰ ਮੁਹੰਮਦ ਪਾਕਪੁਰ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਮੰਤਰੀ ਅਜ਼ੀਜ਼ ਨਾਸਿਰਜ਼ਾਦੇਹ ਸ਼ਾਮਲ ਸਨ।
