ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ/ਤੇਲ ਅਵੀਵ:21 ਮਈ (ਛਤਰਪਾਲ ਸਿੰਘ):ਈਰਾਨ ਵਿਰੁੱਧ ਚੱਲ ਰਹੀ ਜੰਗ ਵਿੱਚ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਰਣਨੀਤੀ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਪੱਕੇ ਸਹਿਯੋਗੀ ਦੇਸ਼ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਵਿਚਕਾਰ ਤਣਾਅ ਬਹੁਤ ਵਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਅਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਬੈਂਜਾਮਿਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਵਿਚਕਾਰ ਫ਼ੋਨ ‘ਤੇ ਕਾਫ਼ੀ ਗਰਮਾ-ਗਰਮ ਗੱਲਬਾਤ ਹੋਈ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਵਾਦ ਉਸ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਜਦੋਂ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ (ਅਮਰੀਕਾ) ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸ਼ਾਂਤੀ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤਾ।
ਟਰੰਪ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ‘ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ’ ਹਨ ਨੇਤਨਯਾਹੂ
ਅਮਰੀਕੀ ਮੀਡੀਆ ਆਊਟਲੈੱਟ ‘ਐਕਸੀਓਸ’ (Axios) ਦੀ ਬੁੱਧਵਾਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਹੋਈ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇਤਨਯਾਹੂ “ਬਹੁਤ ਪਰੇਸ਼ਾਨ” ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਈਰਾਨ ਦੀ ਫੌਜੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ (Infrastructure) ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾ ਕੇ ਉੱਥੋਂ ਦੇ ਸ਼ਾਸਨ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰਨ ਲਈ ਫੌਜੀ ਹਮਲੇ ਤੁਰੰਤ ਦੁਬਾਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤੇ ਜਾਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ ਗੱਲਬਾਤ ਦੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਨਜ਼ਰ ਨਾਲ ਦੇਖ ਰਹੇ ਹਨ।
ਹਾਲਾਂਕਿ, ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਵੱਡਾ ਐਲਾਨ ਕਰਦਿਆਂ ਮੰਗਲਵਾਰ ਨੂੰ ਈਰਾਨ ‘ਤੇ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਯੋਜਨਾਬੱਧ ਹਮਲੇ ਨੂੰ ਮੁਲਤਵੀ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਫੈਸਲਾ ਕਤਰ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਅਰਬ ਅਮੀਰਾਤ (UAE) ਸਮੇਤ ਕਈ ਅਰਬ ਦੇਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲਿਆ ਗਿਆ ਹੈ।
ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਅਤੇ ਕਤਰ ਨੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ‘ਸ਼ਾਂਤੀ ਫਾਰਮੂਲਾ’
ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਕਤਰ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੇ ਖੇਤਰੀ ਵਿਚੋਲਿਆਂ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਮਤਭੇਦਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਇੱਕ ਸੋਧੀ ਹੋਈ ਸ਼ਾਂਤੀ ਯੋਜਨਾ (Peace Plan) ਤਿਆਰ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਅਮਰੀਕੀ ਸੂਤਰਾਂ ਮੁਤਾਬਕ, ਟਰੰਪ ਨੇ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਵਿਚੋਲੇ ਇੱਕ “ਇਰਾਦੇ ਪੱਤਰ” (Letter of Intent) ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਜਿਸ ‘ਤੇ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੋਵੇਂ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਗੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੰਗ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਕਰਕੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਅਤੇ ਹੋਰਮੁਜ਼ ਜਲਡਮਰੂ (Strait of Hormuz) ਦੇ ਮੁੱਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਸਤਾਵ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਦੇ “14-ਨੁਕਾਤੀ ਪ੍ਰਸਤਾਵ” ਦੇ ਆਧਾਰ ‘ਤੇ ਗੱਲਬਾਤ ਜਾਰੀ ਹੈ ਅਤੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਦੇ ਗ੍ਰਹਿ ਮੰਤਰੀ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਵਿਚੋਲਗੀ ਲਈ ਤਹਿਰਾਨ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੇ ਹਨ।
“ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਖੜ੍ਹੇ ਹਾਂ” — ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ
ਬੁੱਧਵਾਰ ਨੂੰ ਕੋਸਟ ਗਾਰਡ ਅਕੈਡਮੀ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਪਰਤਣ ‘ਤੇ ਪੱਤਰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਬਾਤ ਕਰਦਿਆਂ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਨਾਜ਼ੁਕ ਦੱਸਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮੁੱਖ ਬਿਆਨ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹਨ:
“ਹੁਣ ਇੱਕੋ ਇੱਕ ਸਵਾਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਅਸੀਂ ਉੱਥੇ ਜਾਵਾਂਗੇ ਅਤੇ ਇਸਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਕਰਾਂਗੇ, ਜਾਂ ਉਹ (ਈਰਾਨ) ਇੱਕ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਕਰਨਗੇ।”
“ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਇਸ ਸਮੇਂ ਸਮਝੌਤੇ ਅਤੇ ਯੁੱਧ ਵਿਚਕਾਰ ਇੱਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਬਾਰੀਕ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾ ‘ਤੇ ਖੜ੍ਹੇ ਹਨ।”
“ਸਥਿਤੀ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਮੋੜ ‘ਤੇ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਾਨੂੰ ਸਹੀ ਅਤੇ ਤਸੱਲੀਬਖਸ਼ ਜਵਾਬ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦੇ, ਤਾਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਬਹੁਤ ਜਲਦੀ ਬਦਲ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਅਸੀਂ (ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਲਈ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।”
ਟਰੰਪ ਨੇ ਇਹ ਦਾਅਵਾ ਵੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਨੇਤਨਯਾਹੂ ਅਖੀਰ ਵਿੱਚ “ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਉਹੀ ਕਰੇਗਾ ਜੋ ਮੈਂ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ।”
ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦੇ ਅੰਦਰ ਵਧ ਰਹੀ ਬੇਚੈਨੀ
ਸੀ.ਐੱਨ.ਐੱਨ. (CNN) ਨੇ ਇੱਕ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਸਰੋਤ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਨਾਲ ਦੱਸਿਆ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਸਰਕਾਰ ਅੰਦਰ ਤਣਾਅ ਬਹੁਤ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ ਕਿ ਟਰੰਪ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਜਾਣਬੁੱਝ ਕੇ ਗੱਲਬਾਤ ਨੂੰ ਲੰਮਾ ਖਿੱਚਣ ਦੀ ਈਰਾਨ ਦੀ ਚਾਲ (Delaying Tactics) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਤੁਰੰਤ ਫੌਜੀ ਕਾਰਵਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੇ ਹੱਕ ਵਿੱਚ ਹੈ।
ਹੁਣ ਪੂਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੀਆਂ ਨਜ਼ਰਾਂ ਇਸ ਗੱਲ ‘ਤੇ ਟਿਕੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ ਕਿ ਕੀ ਅਗਲੇ ਕੁਝ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਅਮਰੀਕਾ-ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਕਿਸੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦਸਤਾਵੇਜ਼ ‘ਤੇ ਦਸਤਖਤ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਾਂ ਫਿਰ ਮੱਧ ਪੂਰਬ (Middle East) ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਭਿਆਨਕ ਤਬਾਹੀ ਵਾਲੀ ਜੰਗ ਦੇ ਮੁਹਾਣੇ ‘ਤੇ ਜਾ ਖੜ੍ਹਦਾ ਹੈ।
