ਜਿਨੇਵਾ/ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ: ਕੋਰੋਨਾ ਮਹਾਂਮਾਰੀ ਦੀਆਂ ਦੁਖਦਾਈ ਯਾਦਾਂ ਅਜੇ ਤਾਜ਼ਾ ਹੀ ਹਨ ਕਿ ਹੁਣ ‘ਹੈਂਟਾਵਾਇਰਸ’ (Hantavirus) ਨਾਮ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ ਨੇ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਚਿੰਤਾਵਾਂ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀਆਂ ਹਨ। ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਅਚਾਨਕ ਹੋਏ ਵਾਧੇ ਨੂੰ ਦੇਖਦੇ ਹੋਏ ਵਿਸ਼ਵ ਸਿਹਤ ਸੰਗਠਨ (WHO) ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਨੂੰ ਹਲਕੇ ਵਿੱਚ ਨਾ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਤੁਰੰਤ ਕਦਮ ਚੁੱਕੇ ਜਾਣ।
ਕੀ ਹੈ ਹੈਂਟਾਵਾਇਰਸ ਅਤੇ ਇਹ ਕਿਵੇਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ?
ਹੈਂਟਾਵਾਇਰਸ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਵਾਇਰਸ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਦਾ ਨਵਾਂ ਸਰੂਪ ਵਧੇਰੇ ਘਾਤਕ ਸਾਬਤ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੈ।
-
ਸਰੋਤ: ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਮੁੱਖ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕੁਤਰਨ ਵਾਲੇ ਜੀਵਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਚੂਹੇ, ਗਿਲਹਰੀਆਂ ਅਤੇ ਖ਼ਰਗੋਸ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਦਾ ਹੈ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦੇ ਥੁੱਕ, ਮਲ-ਮੂਤਰ ਜਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਜੂਦਗੀ ਵਾਲੀਆਂ ਗੰਦੀਆਂ ਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਖ਼ਤਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
-
ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ: ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਕਿ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਇਨਸਾਨਾਂ ਤੋਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਫੈਲਦਾ, ਪਰ ਨਵੀਂ ਖੋਜ ਅਨੁਸਾਰ ਇਸ ਦੀ ‘ਐਂਡੀਜ਼’ ਵੰਨਗੀ ਮਨੁੱਖ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖ ਤੱਕ ਸਹਿਜੇ ਹੀ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਲੱਛਣ ਅਤੇ ਖ਼ਤਰਾ
ਲਾਗ ਲੱਗਣ ਦੇ 1 ਤੋਂ 8 ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਲੱਛਣ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
-
ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਥਕਾਵਟ, ਮਾਸਪੇਸ਼ੀਆਂ ਅਤੇ ਹੱਡੀਆਂ ਵਿੱਚ ਤੇਜ਼ ਦਰਦ।
-
ਸੀਨੇ ਵਿੱਚ ਜਕੜਨ ਅਤੇ ਸਾਹ ਲੈਣ ਵਿੱਚ ਤਕਲੀਫ਼।
-
ਗੰਭੀਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਫੇਫੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਤਰਲ ਜਮ੍ਹਾਂ ਹੋਣਾ ਅਤੇ ਗੁਰਦਿਆਂ ਦਾ ਕੰਮ ਬੰਦ ਕਰਨਾ (Kidney Failure), ਜੋ ਜਾਨਲੇਵਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤੀ
ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਇਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਕੇਸ 1964 ਵਿੱਚ ਵੈਲੂਰ (ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ) ਵਿੱਚ ਮਿਲਿਆ ਸੀ। ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ ਕੇਰਲਾ ਅਤੇ ਤਾਮਿਲ ਨਾਡੂ ਵਿੱਚ ਦੋ ਕੇਸ ਸਾਹਮਣੇ ਆਏ ਹਨ। ਕੇਂਦਰੀ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਨੂੰ ਸਫ਼ਾਈ ਦਾ ਖ਼ਾਸ ਧਿਆਨ ਰੱਖਣ ਦੀ ਹਦਾਇਤ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਰਾਜਸਥਾਨ ਅਤੇ ਗੁਜਰਾਤ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਮੰਦਿਰਾਂ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਡਾਕਟਰੀ ਜਾਂਚ ਕਰਵਾਉਣ ਲਈ ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਚੂਹਿਆਂ ਦੀ ਬਹੁਤਾਤ ਹੈ।
ਸਮੁੰਦਰੀ ਕਰੂਜ਼ ‘ਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ
ਤਾਜ਼ਾ ਘਟਨਾ ਅਨੁਸਾਰ ਅਰਜਨਟੀਨਾ ਤੋਂ ਸਪੇਨ ਜਾ ਰਹੇ ਇੱਕ ਲਗਜ਼ਰੀ ਕਰੂਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੈਂਟਾਵਾਇਰਸ ਫੈਲ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਤਿੰਨ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਦੀ ਮੌਤ ਹੋ ਗਈ। ਸਪੇਨ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਕਾਰਨਾਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਜਹਾਜ਼ ਨੂੰ ਮੁੱਖ ਤੱਟ ‘ਤੇ ਲੱਗਣ ਦੀ ਇਜਾਜ਼ਤ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੈਲਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਕੁਆਰੰਟੀਨ ਕਰਨ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।
ਸਫ਼ਾਈ ਹੀ ਇੱਕੋ-ਇੱਕ ਬਚਾਅ
ਸਿਹਤ ਮਾਹਿਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਇਹ ਬਿਮਾਰੀ ਹੁਣ ਸਿਰਫ਼ ਝੁੱਗੀ-ਝੌਂਪੜੀਆਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹੀ, ਸਗੋਂ ਵੱਡੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਦਫ਼ਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਪਹੁੰਚ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉੱਨਤੀ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਅਜਿਹੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦਾ ਮੁਕੰਮਲ ਹੱਲ ਸਿਰਫ਼ ਸਵੱਛਤਾ (Hygiene) ਵਿੱਚ ਹੀ ਹੈ। ਸਫ਼ਾਈ ਦੀ ਘਾਟ ਅਮੀਰ ਅਤੇ ਗ਼ਰੀਬ ਦੋਵਾਂ ਲਈ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ।
