ਪੰਜਾਬ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾ ਦੀ ਮਿਆਰੀ ਲਿਖਤ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣਕ ਸਹੀਪਨ ਬਾਰੇ ਚਿੰਤਾ ਜਤਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਕ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੇ ਸੰਪਾਦਕੀ ਅਨੁਭਵਾਂ ਨੇ ਦਰਸਾਇਆ ਹੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬੀ ਵਿਚ ਐਮ.ਏ. ਅਤੇ ਪੀ.ਐਚ.ਡੀ. ਕਰ ਰਹੇ ਵਿਅਕਤੀ ਵੀ ਅਕਸਰ ਸਹੀ ਵਾਕ-ਰਚਨਾ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਸਮਝ ਤੋਂ ਵਾਂਝੇ ਨਜ਼ਰ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।
2005 ਦੌਰਾਨ ਇਕ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪੰਜਾਬੀ ਅਖ਼ਬਾਰ ਲਈ ਸਟਾਫ ਦੀ ਭਰਤੀ ਸਮੇਂ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਕਿ ਉੱਚ-ਸ਼ਿਖਿਆ ਪ੍ਰਾਪਤ ਉਮੀਦਵਾਰ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲਿਖ ਸਕਣਗੇ। ਪਰ ਅਮਲੀ ਤਜਰਬੇ ਨੇ ਇਸ ਧਾਰਨਾ ਨੂੰ ਗਲਤ ਸਾਬਤ ਕੀਤਾ। ਕਈ ਮੌਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸਬ-ਐਡੀਟਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਗਏ ਪੰਨਿਆਂ ਵਿਚ ਭੂਤਕਾਲ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਕਾਲ ਦੀ ਗੜਬੜ, ਵਾਕ-ਬਣਤਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਅਤੇ ਅੱਧਕ ਦੇ ਗਲਤ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਰਗੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ।
ਖਾਸ ਕਰਕੇ ‘ਖੁੱਲ੍ਹਾ ਊੜਾ’ ਅਤੇ ‘ਔਂਕੜ’ ਦੇ ਸਹੀ ਪ੍ਰਯੋਗ ਬਾਰੇ ਅਗਿਆਨਤਾ ਨੇ ਸਥਿਤੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਦਰਸਾਈ। ਇਹ ਵੀ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਕਿ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਪੱਧਰ ਤੱਕ ਵੀ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਮੂਲ ਭਾਸ਼ਾਈ ਨਿਯਮ ਵਿਵਸਥਿਤ ਢੰਗ ਨਾਲ ਨਹੀਂ ਪੜ੍ਹਾਏ ਜਾਂਦੇ। ਅੱਧਕ ਦੇ ਇਸਤੇਮਾਲ ਵਿਚ ਵੀ ਵੱਡੀ ਗੜਬੜ ਪਾਈ ਗਈ—ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਸੀ ਉਥੇ ਨਾ ਲਗਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਜਿਥੇ ਲੋੜ ਨਹੀਂ ਸੀ ਉਥੇ ਲਗਾ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ, ਜਿਸ ਨਾਲ ਉਚਾਰਣ ਅਤੇ ਅਰਥ ਦੋਵੇਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋਏ।
ਪਾਠਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਆਈਆਂ ਚਿੱਠੀਆਂ ਵਿਚ ਭਾਵੇਂ ਅਖ਼ਬਾਰ ਦੀਆਂ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ, ਪਰ ਜਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ ਗਈ ਤਾਂ ਉਹ ਵੀ ਕਈ ਵਿਆਕਰਣਕ ਖ਼ਾਮੀਆਂ ਨਾਲ ਭਰੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਮਿਲੀਆਂ। ਇਸ ਨਾਲ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਫ ਹੋਈ ਕਿ ਸਮੱਸਿਆ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਨਹੀਂ, ਸਿਸਟਮਿਕ ਹੈ।
ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਪੀਰੀਅਡ ਨੂੰ ਗੰਭੀਰਤਾ ਨਾਲ ਨਾ ਲੈਣਾ ਵੀ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਨ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ। ਕਈ ਸਬ-ਐਡੀਟਰਾਂ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਸਕੂਲ ਅਤੇ ਕਾਲਜ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦੀਆਂ ਕਲਾਸਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਨਜ਼ਰਅੰਦਾਜ਼ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ ਅਤੇ ਵਿਆਕਰਣ ਦੀ ਵਿਧੀਵਤ ਪੜ੍ਹਾਈ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ ਸੀ।
ਭਾਸ਼ਾ-ਵਿਦਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਮਾਤ੍ਰਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਨਿਪੁੰਨਤਾ ਕਿਸੇ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਸਮੁੱਚੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਵਿਅਕਤਿਤਵ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਬੁਨਿਆਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਬੱਚਾ ਆਪਣੀ ਮੁਢਲੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿਚ ਹੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਹੋਰ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿਚ ਅੱਗੇ ਵਧਣਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿਚ ਇਹ ਵੀ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਭਾਸ਼ਾਈ ਕਮਜ਼ੋਰੀ ਕਾਰਨ ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੇ ਮੌਕਿਆਂ ਵਿਚ ਪਿੱਛੇ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਗਿਆਨਾਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਹਾਲਾਤ ਸੁਧਾਰਨ ਲਈ ਵੱਡੇ ਵਿੱਤੀ ਖਰਚ ਦੀ ਲੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਵਿਚ ਗੰਭੀਰਤਾ ਅਤੇ ਨੀਤੀਗਤ ਫੈਸਲਿਆਂ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਜੇ ਹਰ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਮਿਆਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਸਿੱਖਿਆ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦਾ ਸੰਕਲਪ ਕਰ ਲਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜ ਦੋਵੇਂ ਮਜ਼ਬੂਤ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
