ਜ਼ਿਲ੍ਹੇ ਦੇ ਵੱਖ–ਵੱਖ ਸਕੂਲਾਂ ਦੇ 500 ਤੋਂ ਵੱਧ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੇ ਵਾਮਨ ਮੁਕਾਬਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਿਆ ਭਾਗ; ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਦੀ ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੀਰਥ ਸਬੰਧ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਧਾਰਮਿਕ, ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਅਕ ਸਮਾਗਮ ਸ਼ੁਰੂ
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ, 22 ਸਤੰਬਰ, 2026 (ਸੰਜੀਵ ਸ਼ਰਮਾ): ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੀਰਥ ਪਰੰਪਰਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਵਿਰਾਸਤ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਚੇਤਨਾ ਨੂੰ ਜਨ-ਜਨ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਉਣ ਦੇ ਉਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ, ਸ੍ਰੀ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਅਤੇ ਤੀਰਥੋਧਾਰ ਸਭਾ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਸੇਵਾ ਮੰਡਲ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਸਹਿਯੋਗ ਨਾਲ 22 ਤੋਂ 23 ਸਤੰਬਰ 2026 ਤੱਕ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਖੇ ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਮੇਲਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਹ ਮੇਲਾ ਕੇਵਲ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਦੀ ਜਯੰਤੀ ਦਾ ਧਾਰਮਿਕ ਸਮਾਗਮ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਧਰਤੀ ’ਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਾਮਨ ਸਰੂਪ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋਣ ਦੇ ਦਿਹਾੜੇ ਨੂੰ ਮਨਾਉਣ ਦਾ ਤਿਉਹਾਰ ਵੀ ਹੈ। ਹਿੰਦੂ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪੰਜਵਾਂ ਅਤੇ ਤ੍ਰੇਤਾ ਯੁੱਗ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਅਵਤਾਰ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਜਯੰਤੀ ਜਾਂ ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਲ 2026 ਵਿੱਚ ਇਹ ਤਿਉਹਾਰ 23 ਸਤੰਬਰ ਨੂੰ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਸੰਦਰਭ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਪਰੰਪਰਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਇਸ ਲਈ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਮਹਾਭਾਰਤ, ਪਦਮ ਪੁਰਾਣ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਵਿੱਚ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਾਮਨ ਸਰੂਪ ਦਾ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੋਣ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਭਾਰਤੀ ਕਲਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਇੰਦਰਾ ਗਾਂਧੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਕਲਾ ਕੇਂਦਰ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰੰਥਾਂ ਦੇ ਆਧਾਰ ’ਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੇ ਵਾਮਨ ਸਰੂਪ ਦੀ ਸਾਂਝ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ 48 ਕੋਸ ਪਰਿਕਰਮਾ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਕਈ ਤੀਰਥਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਸੋਂਗਲ, ਬੋੜਸ਼ਿਆਮ ਅਤੇ ਬਰਸਾਨਾ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਤੀਰਥ ਮੌਜੂਦ ਹਨ। ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਮੇਲੇ ਲਈ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਦੀ ਚੋਣ ਵੀ ਆਪਣੀ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਕਾਰਨ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਮਹੱਤਵ ਰੱਖਦੀ ਹੈ। ‘ਸਨਿਹਿਤ’ ਦਾ ਅਰਥ ਹੀ ਤੀਰਥਾਂ ਦੇ ਇਕੱਠੇ ਹੋਣ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾ ਹੈ ਕਿ ਅਮਾਵਸਿਆ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੀਰਥਾਂ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਨੂੰ ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦਾ ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਵਾਸ ਵੀ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਕਾਰਨ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਸਦੀਆਂ ਤੋਂ ਸ਼ਰਾਧ, ਪਿੰਡਦਾਨ, ਇਸ਼ਨਾਨ, ਗ੍ਰਹਿਣ ਇਸ਼ਨਾਨ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਧਾਰਮਿਕ ਮੇਲਿਆਂ ਦਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕੇਂਦਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰੀ ਸੈਰ-ਸਪਾਟਾ ਅਭਿਲੇਖਾਂ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਵੀ ਇੱਥੇ ਲੱਗਣ ਵਾਲੇ ਰਵਾਇਤੀ ਮੇਲਿਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
21 ਸਤੰਬਰ, ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਦਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਮੇਲੇ ਦਾ ਸ਼ੁਭ ਆਰੰਭ ਦੁਪਹਿਰ 1:30 ਵਜੇ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਤੋਂ ਕਲਸ਼ ਯਾਤਰਾ ਨਾਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 22 ਸਤੰਬਰ, ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਇਕਾਦਸ਼ੀ ਨੂੰ ਸਵੇਰੇ 9 ਵਜੇ ‘ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ਅਤੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ’ ਵਿਸ਼ੇ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ ਅਤੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਿਦਿਅਕ ਮੁਕਾਬਲੇ ਕਰਵਾਏ ਗਏ। ਦੁਪਹਿਰ 2 ਵਜੇ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਕਥਾ, ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਭਜਨ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 6:30 ਵਜੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਅਵਤਾਰ ’ਤੇ ਆਧਾਰਿਤ ਨ੍ਰਿਤ-ਨਾਟਿਕਾ ਸਮੇਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। 23 ਸਤੰਬਰ, ਭਾਦਰਪਦ ਸ਼ੁਕਲ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਅਤੇ ਵਾਮਨ ਜਯੰਤੀ ਮੌਕੇ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਤੋਂ ਦੁਪਹਿਰ 1 ਵਜੇ ਤੱਕ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਕਥਾ ਅਤੇ ਭੰਡਾਰਾ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸਵੇਰੇ 10 ਵਜੇ ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ ਹੋਣਗੇ। ਦੁਪਹਿਰ 3 ਵਜੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਕੱਢੀ ਜਾਵੇਗੀ, ਜੋ ਦੁੱਖ ਭੰਜਨ ਮੰਦਰ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਕੇ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਵਿਖੇ ਸਮਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਸ਼ਾਮ 5 ਵਜੇ ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਸਰੂਪ ਦਾ ਨੌਕਾ ਵਿਹਾਰ ਅਤੇ ਹਿੰਡੋਲਾ ਅਤੇ ਸ਼ਾਮ 6 ਵਜੇ ਭਜਨ ਸੰਧਿਆ ਅਤੇ ਆਰਤੀ ਹੋਵੇਗੀ।
ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਦੇ ਮਾਨਦ ਸਕੱਤਰ ਉਪੇਂਦਰ ਸਿੰਘਲ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਮੇਲੇ ਵਿੱਚ ਵਾਮਨ ਪੁਰਾਣ ਕਥਾ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ, ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਨੀ, ਵਿਦਿਅਕ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਖੇਡ ਮੁਕਾਬਲੇ, ਸ਼ੋਭਾ ਯਾਤਰਾ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪੇਸ਼ਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕਰਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਧਾਰਮਿਕ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਸਿਰਫ਼ ਅਨੁਸ਼ਠਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਿਤ ਨਾ ਰੱਖ ਕੇ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਤੀਰਥ-ਮਹਾਤਮ ਅਤੇ ਭਾਰਤੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਮੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਨਾਲ ਜੋੜਨਾ ਹੈ।
ਭਗਵਾਨ ਵਾਮਨ ਦੀ ਕਥਾ ਵਿੱਚ ਧਰਮ, ਮਰਿਆਦਾ, ਦਾਨ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਨ ਵਰਗੇ ਮੁੱਲਾਂ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼ ਨਿਹਿਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦਾ ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਦੀ ਉਸ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਵੀ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਤੀਰਥ, ਧਰਮ, ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਲੋਕ-ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਇੱਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਿਕਾਸ ਬੋਰਡ ਨੇ ਸ਼ਰਧਾਲੂਆਂ, ਕੁਰੂਕਸ਼ੇਤਰ ਵਾਸੀਆਂ ਅਤੇ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਧਰਮਪ੍ਰੇਮੀ ਯਾਤਰੀਆਂ ਨੂੰ ਵਾਮਨ ਜਯੰਤੀ ਦੇ ਮੌਕੇ ’ਤੇ ਸਨਿਹਿਤ ਸਰੋਵਰ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਗੀਦਾਰ ਬਣਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਵਾਮਨ ਦੁਆਦਸ਼ੀ ਦੇ ਸ਼ਾਮ ਦੇ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਵਿੱਚ ਦੀਪ ਪ੍ਰਜਵਲਨ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਦੇ ਓਐਸਡੀ ਕੈਲਾਸ਼ ਸੈਣੀ, ਭਾਜਪਾ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਪ੍ਰਧਾਨ ਰਮੇਸ਼ ਸੈਣੀ ਅਤੇ ਥਾਨੇਸਰ ਦੀ ਸਾਬਕਾ ਚੇਅਰਪਰਸਨ ਉਮਾ ਸੁਧਾ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੇਡੀਬੀ ਦੇ ਮੈਂਬਰ ਅਲਕੇਸ਼ ਮੋਦਗਿਲ, ਅਸ਼ੋਕ ਰੋਸ਼ਾ, ਹਰਮੇਸ਼ ਸੈਣੀ, ਰਾਜੇਸ਼ ਸ਼ਾਂਡਿਲਿਆ, ਰੋਸ਼ਨ ਬੇਦੀ, ਡਾ. ਸੰਦੀਪ ਛਾਬੜਾ ਆਦਿ, ਬ੍ਰਹਮਾਤੀਰਥ ਸੰਸਥਾ ਦੇ ਸਰਪ੍ਰਸਤ ਸ੍ਰੀ ਹੈ ਨਾਰਾਇਣ, ਰਾਮਪਾਲ ਸ਼ਰਮਾ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਯਸ਼ੇਂਦਰ ਸ਼ਰਮਾ ਸਮੇਤ ਸਾਰੇ ਕਾਰਜਕਾਰਨੀ ਮੈਂਬਰ ਮੌਜੂਦ ਰਹੇ।
