ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 15 ਸਤੰਬਰ, 2026 ( ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ) : ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਦਰ ਲਗਾਤਾਰ ਘਟ ਰਹੀ ਹੈ। 2024 ਦੇ ਸੈਂਪਲ ਰਜਿਸਟ੍ਰੇਸ਼ਨ ਸਿਸਟਮ ਅੰਕੜਿਆਂ ਮੁਤਾਬਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਟੋਟਲ ਫਰਟੀਲਿਟੀ ਰੇਟ 1.9 ਬੱਚੇ ਪ੍ਰਤੀ ਔਰਤ ਰਹਿ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ 2.1 ਦੇ ਰਿਪਲੇਸਮੈਂਟ ਲੈਵਲ ਤੋਂ ਹੇਠਾਂ ਹੈ। ਰਿਪਲੇਸਮੈਂਟ ਰੇਟ 2.1 ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦਾ ਆਬਾਦੀ ਨੂੰ ਲਗਭਗ ਸਥਿਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਔਸਤਨ ਇੱਕ ਔਰਤ ਦੇ ਕਰੀਬ 2.1 ਬੱਚੇ ਹੋਣੇ ਚਾਹੀਦੇ ਹਨ। ਟੀਐਫਆਰ 1.9 ਹੋਣ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਪਿਛਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਛੋਟੀ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਦਾ ਅਰਥ ਤੁਰੰਤ ਆਬਾਦੀ ਘਟਣਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਕਿਉਂਕਿ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵੱਡੀ ਨੌਜਵਾਨ ਆਬਾਦੀ ਕਾਰਨ ਆਬਾਦੀ ਕੁਝ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਧਦੀ ਰਹਿ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਰਾਜਾਂ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਸਿਰਫ਼ 6 ਰਾਜ—ਬਿਹਾਰ, ਉੱਤਰ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਮੱਧ ਪ੍ਰਦੇਸ਼, ਰਾਜਸਥਾਨ, ਛੱਤੀਸਗੜ੍ਹ ਅਤੇ ਝਾਰਖੰਡ—ਦਾ ਟੀਐੱਫਆਰ 2.1 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਇਹ ਲਗਭਗ 1.2 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਵਧਦੀ ਮਹਿਲਾ ਸਿੱਖਿਆ, ਸ਼ਹਿਰੀਕਰਨ, ਵਿਆਹ ਦੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ, ਪਰਿਵਾਰ ਨਿਯੋਜਨ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਪਸੰਦ ਇਸ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇ ਮੁੱਖ ਕਾਰਕਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਬਦਲਾਅ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬੁੱਢੀ ਹੁੰਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਮਜ਼ਦੂਰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਉਪਲਬਧਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਨਵੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਪੈਦਾ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ।
