ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 28 ਜੂਨ (ਹਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ): ਪੱਛਮੀ ਬੰਗਾਲ ਦੇ ਸਰਕਾਰੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਯੋਜਨਾ ਤਹਿਤ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਸੋਇਆਬੀਨ ਦੇਣ ਦੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ‘ਤੇ ਚੱਲ ਰਹੀ ਬਹਿਸ ਦਰਮਿਆਨ, ਪੋਸ਼ਣ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਪਨੀਰ ਅਤੇ ਸੋਇਆ ਵਧੀਆ ਬਦਲ ਹਨ, ਪਰ ਵਧ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਅੰਡੇ ਅਜੇ ਵੀ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਅਤੇ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ (ਸੰਪੂਰਨ) ਸਰੋਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ।
ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਸਰ ਗੰਗਾ ਰਾਮ ਹਸਪਤਾਲ ਦੇ ਨਿਊਟ੍ਰੀਸ਼ਨ ਅਤੇ ਡਾਇਟੇਟਿਕਸ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਸੀਨੀਅਰ ਡਾਇਟੀਸ਼ੀਅਨ ਡਾ. ਫਰੀਹਾ ਸ਼ਨਮ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਹਨ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੇ ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਜਦੋਂ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੀ ਗੱਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਅੰਡੇ, ਪਨੀਰ, ਟੋਫੂ, ਪੁੰਗਰੇ ਹੋਏ ਅਨਾਜ (ਸਪ੍ਰਾਊਟਸ), ਮੂੰਗੀ ਅਤੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਦਾਲਾਂ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹਨ। ਹਾਲਾਂਕਿ, ਅੰਡੇ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦੁੱਧ, ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਸਰੋਤ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਨੌਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਪਾਚਨ ਲਈ ਉੱਚ ਜੈਵਿਕ ਮੁੱਲ (high biological value) ਵਾਲੇ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹਨ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ (plant-based) ਸਰੋਤ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਦਾਲਾਂ, ਸਪ੍ਰਾਊਟਸ, ਮੂੰਗੀ ਅਤੇ ਛੋਲੇ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਦੋਂ ਤੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਸੁਮੇਲ (ਕੰਬੀਨੇਸ਼ਨ) ਵਿੱਚ ਨਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਪੌਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਤ ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਸਰੋਤ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿੱਚ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਨੌਂ ਜ਼ਰੂਰੀ ਐਮੀਨੋ ਐਸਿਡਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਜਾਂ ਵੱਧ ਦੀ ਕਮੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਜਦੋਂ ਤੱਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹੀ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਨਾ ਖਾਧਾ ਜਾਵੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦਾ।”
ਡਾ. ਸ਼ਨਮ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਪਨੀਰ ਦੇਣ ਨਾਲ ਕੋਈ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਕੂਲੀ ਪੋਸ਼ਣ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ (ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਹੋਣਾ) ਅਤੇ ਖਾਣ ਦੀ ਸੌਖ ਨੂੰ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਕਾਰਕ ਦੱਸਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਹਾਲਾਂਕਿ ਅੰਡੇ ਦੀ ਥਾਂ ਪਨੀਰ ਦੇਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਪਰ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਕੀਮਤ ਇੱਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਕ ਹੈ। ਪਨੀਰ ਅੰਡਿਆਂ ਨਾਲੋਂ ਮਹਿੰਗਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਲਈ ਸਪ੍ਰਾਊਟਸ, ਸੋਇਆ ਜਾਂ ਪਨੀਰ ਦੇ ਮੁਕਾਬਲੇ ਅੰਡੇ ਖਾਣੇ ਵੀ ਆਸਾਨ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਦਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਭਰਪੂਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਵਰਗੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਖ਼ਰਚੇ ਦੇ ਕਾਰਕ ਨੂੰ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ, ਅੰਡੇ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਦੇ ਇੱਕ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਅਤੇ ਕਿਫ਼ਾਇਤੀ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਂਦੇ ਹਨ।”
ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਸੰਤੁਲਨ
ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਾਰ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਡਾਇਟ ਡਾਕਟਰ ਡਾ. ਸੁਨੀਤ ਖੰਨਾ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਬਹਿਸ ਵਿੱਚ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀਆਂ ਪੋਸ਼ਣ ਸੰਬੰਧੀ ਲੋੜਾਂ ‘ਤੇ ਧਿਆਨ ਕੇਂਦਰਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਇਸਕਾਨ (ISKCON) ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਧਾਰਮਿਕ ਮਾਨਤਾਵਾਂ ਦਾ ਵੀ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਜੀਵਨ ਭਰ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਇਸਕਾਨ ਮਿਡ-ਡੇ-ਮੀਲ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉੱਥੇ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਸੋਇਆ ਅਤੇ ਪਨੀਰ ਦੇਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਨੇ ਬਹਿਸ ਛੇੜ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਯਾਦ ਰੱਖਣਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਕਿ ਇਸਕਾਨ ਅਤੇ ਜੈਨ ਭਾਈਚਾਰੇ ਵਰਗੀਆਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਆਪਣੀ ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਅਹਿੰਸਾ ਦੇ ਸਿਧਾਂਤ ਸਦਕਾ ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਜੀਵਨ ਸ਼ੈਲੀ ਲਈ ਵਚਨਬੱਧ ਹਨ। ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਤੋਂ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਤਿਕਾਰ ਦੇ ਯੋਗ ਹਨ।”
ਡਾ. ਖੰਨਾ ਨੇ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਦਰਤ ਦੇ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਤਮ ਭੋਜਨਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਦੱਸਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਉੱਚ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲਾ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਵਿਟਾਮਿਨ ਬੀ12, ਕੋਲੀਨ, ਵਿਟਾਮਿਨ ਡੀ ਅਤੇ ਆਇਰਨ ਸਮੇਤ ਜ਼ਰੂਰੀ ਪੋਸ਼ਕ ਤੱਤ ਸ਼ਾਮਲ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਸ਼ਾਕਾਹਾਰੀ ਬਦਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸੋਇਆ (ਟੋਫੂ) ਇੱਕ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਬਦਲ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਹ ਵੀ ਇੱਕ ਸੰਪੂਰਨ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਹੈ। ਪਨੀਰ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਅਤੇ ਕੈਲਸ਼ੀਅਮ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਵਧੀਆ ਸਰੋਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਵਿਟਾਮਿਨ, ਮਿਨਰਲਸ, ਫਾਈਬਰ ਅਤੇ ਐਂਟੀਆਕਸੀਡੈਂਟਸ ਦਾ ਇੱਕ ਅਨਮੋਲ ਸਰੋਤ ਹਨ, ਪਰ ਉਹ ਮੁੱਖ ਪ੍ਰੋਟੀਨ ਸਰੋਤ ਵਜੋਂ ਅੰਡੇ ਜਾਂ ਸੋਇਆ ਦੀ ਥਾਂ ਨਹੀਂ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ।”
ਉਨ੍ਹਾਂ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਸਕੂਲੀ ਖਾਣੇ ਵਿੱਚ ਅੰਡਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਕੋਈ ਹੋਰ ਚੀਜ਼ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਬਦਲ ਪੋਸ਼ਣ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਬਰਾਬਰ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਆਖ਼ਰਕਾਰ, ਇਹ ਚਰਚਾ ਕਿਸੇ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਬਾਰੇ ਨਹੀਂ, ਬਲਕਿ ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਸਿਹਤ ਬਾਰੇ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਅੰਡਿਆਂ ਨੂੰ ਬਦਲਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਸਦੀ ਥਾਂ ‘ਤੇ ਲੋੜੀਂਦੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਸੋਇਆ, ਪਨੀਰ, ਦਾਲਾਂ ਅਤੇ ਡੇਅਰੀ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਪੋਸ਼ਣ ਪੱਖੋਂ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਹਰ ਬੱਚਾ ਇੱਕ ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਅਤੇ ਸੰਤੁਲਿਤ ਭੋਜਨ ਦਾ ਹੱਕਦਾਰ ਹੈ ਜੋ ਉਸਦੇ ਸਿਹਤਮੰਦ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰੇ।”
