ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 18 ਅਗਸਤ 2026 (ਕਾਜਲ) : ਕੋਵਿਡ-19 ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਹੋਈ ਇੱਕ ਨਵੀਂ ਵਿਗਿਆਨਕ ਖੋਜ ਨੇ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਕੁਝ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਜਾਣਕਾਰੀ ਸਾਹਮਣੇ ਲਿਆਂਦੀ ਹੈ। Nature ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਕੋਵਿਡ-19 ਨਾਲ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਦਾਖ਼ਲ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਅਜਿਹੇ ਵਾਇਰਸ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੁੰਦੇ ਵੇਖੇ ਗਏ, ਜੋ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਮੌਜੂਦ ਸਨ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਅਮਰੀਕਾ ਦੇ 20 ਹਸਪਤਾਲਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਕਾਰਨ ਦਾਖ਼ਲ 1,154 ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਡਾਟਾ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕੀਤਾ। ਮਈ 2020 ਤੋਂ ਮਾਰਚ 2021 ਵਿਚਕਾਰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤੇ ਗਏ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੀ ਹਸਪਤਾਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੌਰਾਨ ਅਤੇ 12 ਮਹੀਨਿਆਂ ਤੱਕ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੀਤੀ ਗਈ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਖੂਨ, ਨੱਕ ਦੇ ਸਵੈਬ ਅਤੇ ਕੁਝ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਦੇ ਸਾਹ ਵਾਲੇ ਰਸਤੇ ਤੋਂ ਲਏ ਨਮੂਨਿਆਂ ਦੀ ਜੈਨੇਟਿਕ ਸੀਕਵੈਂਸਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਇਸ ਦੌਰਾਨ Epstein-Barr virus (EBV), cytomegalovirus (CMV), HSV-1 ਅਤੇ Anelloviridae ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਮਿਲੇ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਉਪਲਬਧ ਡਾਟਾ ਵਾਲੇ ਲਗਭਗ 47.9 ਫੀਸਦੀ ਮਰੀਜ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੇ ਤੀਬਰ ਪੜਾਅ ਦੌਰਾਨ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਇਰਸ ਦੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਦੇ ਸਬੂਤ ਮਿਲੇ।
ਵਾਇਰਸ ਦਾ ‘ਮੁੜ ਜਾਗਣਾ’ ਕੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ?
ਕੁਝ ਵਾਇਰਸ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਇਨਫੈਕਸ਼ਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸਰੀਰ ਵਿੱਚੋਂ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖਤਮ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ। ਇਹ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਰਹਿ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਗੰਭੀਰ ਬਿਮਾਰੀ, ਸਰੀਰਕ ਤਣਾਅ ਜਾਂ ਇਮਿਊਨ ਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਤਬਦੀਲੀ ਆਉਣ ’ਤੇ ਇਹ ਵਾਇਰਸ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਨੂੰ ਵਾਇਰਲ ਰੀਐਕਟੀਵੇਸ਼ਨ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ਕਿਹੜੇ ਵਾਇਰਸ ਮਿਲੇ?
ਖੋਜ ਵਿੱਚ EBV ਅਤੇ CMV ਵਰਗੇ ਆਮ ਵਾਇਰਸਾਂ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ HSV-1 ਦੇ ਸੰਕੇਤ ਵੀ ਮਿਲੇ। HSV-1 ਆਮ ਤੌਰ ’ਤੇ ਕੋਲਡ ਸੋਰਜ਼ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ Anelloviridae ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਵਾਇਰਸ ਵੀ ਮਿਲੇ, ਜੋ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਆਮ ਹਨ ਪਰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਅਜੇ ਵੀ ਕਾਫ਼ੀ ਕੁਝ ਸਮਝਣਾ ਬਾਕੀ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਨੋਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਵਾਇਰਸ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਵੱਖਰੇ ਪੜਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਏ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ EBV ਜ਼ਿਆਦਾਤਰ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ, ਜਦਕਿ HSV-1 ਅਤੇ CMV ਬਾਅਦ ਦੇ ਪੜਾਅ ਵਿੱਚ ਵਧੇਰੇ ਨਜ਼ਰ ਆਏ।
ਕੀ ਇਸ ਦਾ Long Covid ਨਾਲ ਸਬੰਧ ਹੈ?
ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਪੁਰਾਣੇ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਅਤੇ ਕੋਵਿਡ-19 ਦੀ ਗੰਭੀਰਤਾ ਜਾਂ ਕੁਝ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਿਹਤ ਨਤੀਜਿਆਂ ਵਿਚਕਾਰ ਸਬੰਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਕਾਰਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਸਾਬਤ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਅਰਥਾਤ, ਅਜੇ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿਹਾ ਜਾ ਸਕਦਾ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਇਰਸਾਂ ਦੇ ਮੁੜ ਸਰਗਰਮ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਗੰਭੀਰ ਹੋਇਆ ਜਾਂ Long Covid ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ। ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਦਾ ਮੰਨਣਾ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਖੋਜ ਕੋਵਿਡ-19 ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਰਹਿਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸਿਹਤ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਬਿਹਤਰ ਜਾਂਚ ਅਤੇ ਇਲਾਜ ਵਿਕਸਿਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ।
