ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 26 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ): ਦੇਸ਼ ਦੀ ਰਾਜਧਾਨੀ ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿੰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾ ਬਣੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਕੇਂਦਰੀ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਕੰਟਰੋਲ ਬੋਰਡ (CPCB) ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਸੋਮਵਾਰ ਸਵੇਰੇ 7 ਵਜੇ ਦਿੱਲੀ ਦਾ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਸੂਚਕ ਅੰਕ (AQI) 164 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜੋ ‘ਦਰਮਿਆਨੀ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਅੰਕੜਾ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਧਾਰ ਵੱਲ ਇਸ਼ਾਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦਾ ਪੱਧਰ ਅਜੇ ਵੀ ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ।
ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਤੋਂ ਮਿਲੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਮੁਤਾਬਕ, ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਕੁੱਲ 60 ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 55 ਕੇਂਦਰਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜੇ ਉਪਲਬਧ ਸਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ 30 ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਤੇ PM2.5 ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਵਜੋਂ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। PM2.5 ਬਹੁਤ ਬਰੀਕ ਕਣ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜੋ ਸਾਹ ਰਾਹੀਂ ਫੇਫੜਿਆਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਦੇ ਹਨ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਲਈ ਨੁਕਸਾਨਦੇਹ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਅੰਕੜਿਆਂ ਅਨੁਸਾਰ, ਜਹਾਂਗੀਰਪੁਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ 246 AQI ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਵੇਕ ਵਿਹਾਰ ਵਿੱਚ 235, CRRI ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ’ਤੇ 231, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ ਵਿੱਚ 225 ਅਤੇ ਆਰ.ਕੇ. ਪੁਰਮ ਵਿੱਚ 223 AQI ਰਿਹਾ। ਇਹ ਸਾਰੇ ਇਲਾਕੇ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਾਲੀ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਜਹਾਂਗੀਰਪੁਰੀ, ਵਿਵੇਕ ਵਿਹਾਰ, ਪੰਜਾਬੀ ਬਾਗ ਅਤੇ ਆਰ.ਕੇ. ਪੁਰਮ ਵਿੱਚ PM2.5 ਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਰਿਹਾ, ਜਦਕਿ CRRI ਮਥੁਰਾ ਰੋਡ ’ਤੇ PM10 ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਕ ਸੀ।
ਇਸ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਯਮੁਨਾ ਦਰਿਆ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਵੀ ਮੁੜ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਕਾਲਿੰਦੀ ਕੁੰਜ ਨੇੜੇ ਯਮੁਨਾ ਦੇ ਪਾਣੀ ਉੱਪਰ ਵੱਡੀ ਮਾਤਰਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਝੱਗ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ। ਦਰਿਆ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ’ਤੇ ਤੈਰਦੀ ਇਸ ਝੱਗ ਨੇ ਪਾਣੀ ਦੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਮੁੜ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾ ਦਿੱਤੀ ਹੈ। ਐਤਵਾਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ-NCR ਦਾ ਸਮੁੱਚਾ AQI 168 ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਸੀ। ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੇਂਦਰਾਂ ’ਤੇ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਦੇ ਪੱਧਰ ਵਿੱਚ ਫ਼ਰਕ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪੀਜੀਡੀਏਵੀ ਕਾਲਜ ਅਤੇ ਸ੍ਰੀਨਿਵਾਸਪੁਰੀ ਵਰਗੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ AQI ਲਗਭਗ 110 ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਗਿਆ, ਜਦਕਿ ਕਈ ਹੋਰ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਇਹ ਅੰਕੜਾ 118 ਤੋਂ 180 ਤੋਂ ਉੱਪਰ ਤੱਕ ਰਿਹਾ। PM2.5 ਅਤੇ PM10 ਹਵਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੁੱਖ ਕਣ ਬਣੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ’ਤੇ ਕਾਬੂ ਪਾਉਣ ਲਈ ਹਵਾ ਗੁਣਵੱਤਾ ਪ੍ਰਬੰਧਨ ਕਮਿਸ਼ਨ (CAQM) ਨੇ 21 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਦਿੱਲੀ-NCR ਵਿੱਚ ਗ੍ਰੇਡਿਡ ਰਿਸਪਾਂਸ ਐਕਸ਼ਨ ਪਲਾਨ (GRAP) ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਪੜਾਅ ਲਾਗੂ ਕੀਤਾ ਸੀ। ਇਸ ਤਹਿਤ ਹੋਟਲਾਂ, ਰੈਸਟੋਰੈਂਟਾਂ ਅਤੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਸਥਾਨਾਂ ਦੇ ਤੰਦੂਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੋਲੇ ਅਤੇ ਲੱਕੜ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ’ਤੇ ਪਾਬੰਦੀ ਲਗਾਈ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਡੀਜ਼ਲ ਜਨਰੇਟਰਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਨੂੰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਅਤੇ ਐਮਰਜੈਂਸੀ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਚਿੱਟੀ ਝੱਗ ਮੁੜ ਦਿਖਾਈ ਦੇਣ ਦੀ ਘਟਨਾ ਅਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਦਿੱਲੀ ਦੀ ਮੁੱਖ ਮੰਤਰੀ ਰੇਖਾ ਗੁਪਤਾ ਨੇ ਦਰਿਆ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਯਤਨਾਂ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਲਗਭਗ 9,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਪ੍ਰਾਜੈਕਟਾਂ ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਰ ਦੇ ਵਸਨੀਕਾਂ ਲਈ ਖ਼ੁਸ਼ੀ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦੱਸਿਆ ਸੀ। ਦਿੱਲੀ ਵਿੱਚ ਹਵਾ ਦੀ ਗੁਣਵੱਤਾ ਵਿੱਚ ਮਾਮੂਲੀ ਸੁਧਾਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਕਈ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ‘ਖ਼ਰਾਬ’ ਸ਼੍ਰੇਣੀ ਵਾਲਾ AQI ਅਤੇ ਯਮੁਨਾ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਦਿਖਾਈ ਦਿੱਤੀ ਝੱਗ ਵਾਤਾਵਰਣ ਪ੍ਰਦੂਸ਼ਣ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਲਈ ਲਗਾਤਾਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣ ਦੀ ਲੋੜ ਨੂੰ ਉਜਾਗਰ ਕਰਦੇ ਹਨ।
