ਦੀਰ ਅਲ-ਬਲਾਹ, ਗਾਜ਼ਾ ਪੱਟੀ, 7 ਅਕਤੂਬਰ 2026 (ਗੁਰਮੀਤ ਸਿੰਘ ਤੁੰਗ ): ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਜੰਗ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਏ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਲਾਕੇ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਦਾ ਦੌਰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਰੁਕਿਆ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਵੀਆਂ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਦੱਖਣੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਰਫਾਹ ਸਮੇਤ ਕਈ ਸ਼ਹਿਰਾਂ ਅਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੋਈ ਤਬਾਹੀ ਸਾਫ਼ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। Associated Press ਵੱਲੋਂ Planet Labs ਦੀ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਇਮੇਜਰੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਵਿੱਚ ਸਾਹਮਣੇ ਆਇਆ ਹੈ ਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਬਸਤੀਆਂ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ਢਹਿ ਚੁੱਕੇ ਹਨ ਅਤੇ ਕੁਝ ਥਾਵਾਂ ’ਤੇ ਮਲਬਾ ਵੀ ਹਟਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਰਫਾਹ, ਜੋ ਜੰਗ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਲਗਭਗ ਢਾਈ ਲੱਖ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਸੀ, ਹੁਣ ਆਪਣੇ ਪੁਰਾਣੇ ਸ਼ਹਿਰੀ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਲਗਭਗ ਮੌਜੂਦ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ। ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪੁਰਾਣੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਲਾਕਿਆਂ ਦੀ ਥਾਂ ਖਾਲੀ ਜ਼ਮੀਨ, ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਅਤੇ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚੇ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਢਾਹੁਣ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਜਾਰੀ ਰਹਿਣ ਦਾ ਦਾਅਵਾ : ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਵਿੱਚ ਲਾਗੂ ਹੋਏ ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨੀ ਜੰਗ ਅਤੇ ਭਾਰੀ ਬੰਬਾਰੀ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਆਈ, ਪਰ ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਹਿੰਸਾ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਖ਼ਤਮ ਨਹੀਂ ਹੋਈ। Reuters ਦੀ 6 ਅਕਤੂਬਰ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਹਮਲੇ ਜਾਰੀ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਸਿਹਤ ਮੰਤਰਾਲੇ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ 1,400 ਤੋਂ ਵੱਧ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਮਾਰੇ ਗਏ ਹਨ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀਆਂ ਕਾਰਵਾਈਆਂ ਹਮਾਸ ਦੇ ਮੈਂਬਰਾਂ ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਬਣਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। AP ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਅਨੁਸਾਰ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਹਿੱਸੇ ਵਿੱਚ ਘਰਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਇਮਾਰਤਾਂ ਦੀ ਵੱਡੀ ਗਿਣਤੀ ਨੂੰ ਬੁਲਡੋਜ਼ਰਾਂ ਜਾਂ ਧਮਾਕਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਢਾਹਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦਾ ਤਰਕ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਢਾਂਚਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਹਮਾਸ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਇਹ ਸੁਰੰਗਾਂ ਅਤੇ ਹੋਰ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਨ।
ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਵੱਡੇ ਹਿੱਸੇ ’ਤੇ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕੰਟਰੋਲ : ਮੌਜੂਦਾ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਲਗਭਗ 40 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਵਿੱਚ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਆਬਾਦੀ ਸਿਮਟੀ ਹੋਈ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ 60 ਫ਼ੀਸਦੀ ਜਾਂ ਇਸ ਤੋਂ ਵੀ ਵੱਧ ਖੇਤਰ ’ਤੇ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਰੱਖਦੀ ਹੈ—ਵੱਖ-ਵੱਖ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਵਿੱਚ ਅੰਕੜੇ ਕੁਝ ਵੱਖਰੇ ਹਨ। Reuters ਮੁਤਾਬਕ ਅਕਤੂਬਰ 2025 ਦੇ ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਲਗਭਗ 53 ਫ਼ੀਸਦੀ ਗਾਜ਼ਾ ’ਤੇ ਕੰਟਰੋਲ ਵਿੱਚ ਸੀ ਅਤੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕੰਟਰੋਲ ਲਗਭਗ ਦੋ-ਤਿਹਾਈ ਖੇਤਰ ਤੱਕ ਵਧਿਆ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ Planet Labs ਦੀਆਂ ਤਸਵੀਰਾਂ ਵਿੱਚ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਕੰਟਰੋਲ ਵਾਲੇ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 50 ਫੌਜੀ ਚੌਕੀਆਂ ਜਾਂ ਆਉਟਪੋਸਟਾਂ ਦਿਖਾਈ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। AP ਦੇ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ 18 ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣੀਆਂ ਹਨ।
ਰਫਾਹ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਬੇਤ ਹਾਨੂਨ, ਬਾਨੀ ਸੁਹੈਲਾ ਅਤੇ ਜਬਾਲੀਆ ਵੀ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ : ਤਬਾਹੀ ਸਿਰਫ਼ ਰਫਾਹ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਦੱਖਣੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਬਾਨੀ ਸੁਹੈਲਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਪੁਰਾਣੇ ਮੁੱਖ ਚੌਰਾਹੇ ਦੀ ਥਾਂ ਹੁਣ ਫੌਜੀ ਢਾਂਚਾ ਅਤੇ ਮਿੱਟੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਹੇ ਹਨ। ਉੱਤਰੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਜਬਾਲੀਆ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕਈ ਇਮਾਰਤਾਂ ਅਤੇ ਸੰਯੁਕਤ ਰਾਸ਼ਟਰ ਵੱਲੋਂ ਚਲਾਏ ਜਾਂਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਿਆ ਹੈ। ਇੰਡੋਨੇਸ਼ੀਆਈ ਹਸਪਤਾਲ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੋਂ ਬੰਦ ਪਿਆ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੇਤ ਹਾਨੂਨ ਅਤੇ ਗਾਜ਼ਾ ਸਿਟੀ ਦੇ ਸ਼ਿਜਾਈਆ ਇਲਾਕੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ੀ ਇਮਾਰਤਾਂ ਤਬਾਹ ਹੋਈਆਂ ਹਨ।
‘ਯੈਲੋ ਲਾਈਨ’ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਨਵਾਂ ਬਫਰ ਜ਼ੋਨ : ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਰਹੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਸਥਿਤੀ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਪੱਖ ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਵੱਲੋਂ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਮਿੱਟੀ ਦੀ ਵੱਡੀ ਰੋਕ ਜਾਂ earthen barrier ਹੈ। AP ਦੇ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਮੁਤਾਬਕ ਇਸ ਰੋਕ ਦੀ ਲੰਬਾਈ 23 ਕਿਲੋਮੀਟਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਹੋ ਚੁੱਕੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਹ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਬਣਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਨੇ ਇਸ ਨਿਰਮਾਣ ਦੀ ਪੁਸ਼ਟੀ ਕਰਦਿਆਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਫੌਜੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜੋੜਿਆ ਹੈ। ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਸਮਝੌਤੇ ਵਿੱਚ ‘ਯੈਲੋ ਲਾਈਨ’ ਨੂੰ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਹੱਦ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਸੀ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਇਸ ਰੇਖਾ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਬਣ ਰਹੇ ਨਵੇਂ ਬੰਨ੍ਹਾਂ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਢਾਂਚਿਆਂ ਨੇ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਪੱਖ ਵਿੱਚ ਇਹ ਚਿੰਤਾ ਵਧਾਈ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਅਸਥਾਈ ਵੰਡ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਭੂਗੋਲਿਕ ਵੰਡ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਸਕਦੀ ਹੈ।
ਮੁੜ ਨਿਰਮਾਣ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ : ਜੰਗ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਏ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੁੜ ਘਰ ਬਣਾਉਣਾ ਵੀ ਵੱਡੀ ਚੁਣੌਤੀ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਨਿਰਮਾਣ ਸਮੱਗਰੀ ਦੀ ਘਾਟ, ਸੁਰੱਖਿਆ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਅਤੇ ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ’ਤੇ ਅਸਹਿਮਤੀ ਕਾਰਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਸ਼ੁਰੂ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਿਆ। Reuters ਅਨੁਸਾਰ ਗਾਜ਼ਾ ਦੇ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਲੋੜੀਂਦੀ ਰਕਮ ਦਾ ਅੰਦਾਜ਼ਾ ਲਗਭਗ 71.4 ਅਰਬ ਡਾਲਰ ਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਐਲਾਨੀ ਗਈ ਇੱਕ ਪੁਨਰ-ਨਿਰਮਾਣ ਫੰਡਿੰਗ ਇਸ ਤੋਂ ਕਾਫ਼ੀ ਘੱਟ ਹੈ। ਹਮਾਸ ਦੇ ਨਿਰਸਤ੍ਰੀਕਰਨ, ਇਜ਼ਰਾਈਲੀ ਫੌਜ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਾਪਸੀ ਅਤੇ ਭਵਿੱਖ ਦੀ ਗਾਜ਼ਾ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨ ਵਿਵਸਥਾ ਵਰਗੇ ਮੁੱਦੇ ਵੀ ਅਜੇ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਏ।
ਮਾਨਵੀ ਸੰਕਟ ਅਜੇ ਵੀ ਗੰਭੀਰ : ਗਾਜ਼ਾ ਵਿੱਚ ਲੱਖਾਂ ਲੋਕ ਅਜੇ ਵੀ ਟੈਂਟਾਂ ਜਾਂ ਅਸਥਾਈ ਠਿਕਾਣਿਆਂ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਰਹੇ ਹਨ। ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਤਬਾਹੀ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਦੀ ਕਮੀ ਅਤੇ ਸਹਾਇਤਾ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੇ ਆਮ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਹਾਲਾਂਕਿ ਮਨੁੱਖੀ ਸਹਾਇਤਾ ਵਿੱਚ ਵਾਧੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਇਲਾਕਿਆਂ ਵਿੱਚ ਭੁੱਖਮਰੀ ਦੀ ਸਥਿਤੀ ਵਿੱਚ ਸੁਧਾਰ ਆਇਆ ਹੈ, ਪਰ ਭੋਜਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਜ਼ਰੂਰੀ ਵਸਤਾਂ ਦੀ ਲੋੜ ਅਜੇ ਵੀ ਵੱਡੀ ਹੈ। Reuters ਮੁਤਾਬਕ 1.2 ਕਰੋੜ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ 12 ਲੱਖ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਾਜ਼ਾ ਵਾਸੀ ਗੰਭੀਰ ਭੁੱਖਮਰੀ/acute hunger ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਜੰਗ ਦਾ ਇੱਕ ਹੋਰ ਦਰਦਨਾਕ ਪੱਖ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਲੋਕ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਰੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਅਜੇ ਵੀ ਢਹਿ ਚੁੱਕੀਆਂ ਇਮਾਰਤਾਂ ਹੇਠਾਂ ਦੱਬੇ ਹੋਏ ਹਨ। ਸਥਾਨਕ ਟੀਮਾਂ ਮਲਬੇ ਵਿੱਚੋਂ ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਲੱਭਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਕਈ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਲਈ ਆਪਣੇ ਮਾਰੇ ਗਏ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਅਵਸ਼ੇਸ਼ ਮਿਲਣਾ ਵੀ ਹੁਣ ਇੱਕ ਲੰਬੀ ਉਡੀਕ ਬਣ ਗਿਆ ਹੈ।
ਜੰਗ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੀ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਤਸਵੀਰ : 7 ਅਕਤੂਬਰ 2023 ਨੂੰ ਹਮਾਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵਾਲੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋਈ ਜੰਗ ਨੇ ਗਾਜ਼ਾ ਦੀ ਆਬਾਦੀ, ਸ਼ਹਿਰੀ ਢਾਂਚੇ ਅਤੇ ਅਰਥਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਭਾਰੀ ਨੁਕਸਾਨ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਹੈ। ਇਜ਼ਰਾਈਲ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਫੌਜੀ ਮੁਹਿੰਮ ਦਾ ਮੁੱਖ ਉਦੇਸ਼ ਹਮਾਸ ਦੀ ਸੈਨਿਕ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਖ਼ਤਮ ਕਰਨਾ ਹੈ, ਜਦਕਿ ਫ਼ਲਸਤੀਨੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਨੁੱਖੀ ਅਧਿਕਾਰ ਸੰਗਠਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਨਾਗਰਿਕ ਤਬਾਹੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪੀੜਾ ’ਤੇ ਚਿੰਤਾ ਜ਼ਾਹਰ ਕਰਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਹੁਣ ਗਾਜ਼ਾ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰਫ਼ ਜੰਗ ਰੋਕਣ ਦੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਲੱਖਾਂ ਬੇਘਰ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਵਾਪਸੀ, ਮਲਬਾ ਹਟਾਉਣ, ਲਾਪਤਾ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਖੋਜ, ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦੀ ਮੁੜ ਉਸਾਰੀ ਅਤੇ ਸਥਾਈ ਸੁਰੱਖਿਆ ਵਿਵਸਥਾ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਹਨ। ਸੀਜ਼ਫਾਇਰ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਸਲਿਆਂ ’ਤੇ ਅਜੇ ਤੱਕ ਪੂਰਾ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਹੱਲ ਨਹੀਂ ਨਿਕਲਿਆ ਹੈ।
