ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ, 6 ਅਕਤੂਬਰ, 2026 (ਜਗਜੀਤ ਸਿੰਘ) : ਮਨੁੱਖੀ ਬਸਤੀਆਂ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਨੇੜੇ ਹੋਣ ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਦੇ ਛੋਟੇ-ਛੋਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਛੂਤ ਦੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। Nature ਜਰਨਲ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਇੱਕ ਨਵੇਂ ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ 169 ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ 32 ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨਾਲ ਸਬੰਧਤ 58,318 ਪ੍ਰਕੋਪਾਂ ਦੇ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਕੀਤਾ। ਅਧਿਐਨ ਵਿੱਚ ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ, ਜਿਵੇਂ ਕੋਰੋਨਾਵਾਇਰਸ, ਇਬੋਲਾ ਅਤੇ ਐਮਪੌਕਸ, ਅਤੇ ਮੱਛਰਾਂ, ਟਿੱਕਾਂ ਤੇ ਪਿੱਸੂਆਂ ਰਾਹੀਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲੀਆਂ ਡੇਂਗੂ, ਲਾਈਮ ਬਿਮਾਰੀ ਅਤੇ ਮਲੇਰੀਆ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ। ਅਧਿਐਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਿੱਥੇ ਮਨੁੱਖ ਅਤੇ ਪਸ਼ੂ ਜੰਗਲਾਂ ਜਾਂ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੇ ਜੰਗਲੀ ਖੇਤਰਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਖਾਸ ਕਰਕੇ ਵੈਕਟਰ-ਬੋਰਨ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵਧ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਖੰਡਿਤ ਬਣਤਰ ਅਤੇ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਤੱਕ ਵਰਖਾ ਵਿੱਚ ਕਮੀ ਵਾਲੇ ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਡੇਂਗੂ ਅਤੇ ਜ਼ੀਕਾ ਵਰਗੀਆਂ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਪ੍ਰਕੋਪ ਦਾ ਖ਼ਤਰਾ ਵੱਧ ਪਾਇਆ ਗਿਆ।
ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਕਾਲਜ ਲੰਡਨ ਦੇ ਮੁੱਖ ਖੋਜਕਰਤਾ ਰੋਰੀ ਗਿੱਬ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੇ ਫੈਲਣ ਲਈ ਕੋਈ ਇੱਕ ਵਾਤਾਵਰਣਕ ਕਾਰਨ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਜੰਗਲਾਂ ਦੀ ਕਟਾਈ, ਜਲਵਾਯੂ ਤਬਦੀਲੀ ਅਤੇ ਖੇਤੀਬਾੜੀ ਦੇ ਵਿਸਥਾਰ ਦਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਫਲੋਰਿਡਾ ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀ ਦੀ ਸਹਿ-ਲੇਖਕ ਸੈਡੀ ਰਿਆਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਤੋਂ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਮਾਰੀ ਦੇ ਫੈਲਾਅ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ‘One Health’ ਪਹੁੰਚ ਜ਼ਰੂਰੀ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨੁੱਖਾਂ, ਜਾਨਵਰਾਂ ਅਤੇ ਵਾਤਾਵਰਣ ਦੀ ਸਿਹਤ ਨੂੰ ਇਕੱਠੇ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਮਜ਼ਬੂਤ ਬਿਮਾਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀ, ਸਿਹਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਤੱਕ ਬਿਹਤਰ ਪਹੁੰਚ ਅਤੇ ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਦੀ ਛੇਤੀ ਪਛਾਣ ਭਵਿੱਖ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਪ੍ਰਕੋਪਾਂ ਨੂੰ ਵੱਡੀ ਮਹਾਮਾਰੀ ਬਣਨ ਤੋਂ ਰੋਕਣ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨਿਭਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
