ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ, 15 ਜੁਲਾਈ (ਹਰਸ਼ਪ੍ਰੀਤ ਕੌਰ):ਸੰਖੇਪ ਅਤੇ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਲਾਗੂਕਰਨ ਮੰਤਰਾਲੇ (Ministry of Statistics and Programme Implementation) ਨੇ ਰਸਮੀ ਸੇਵਾ ਖੇਤਰ (formal services economy) ਦੀਆਂ ਮਹੀਨਾਵਾਰ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦਾ ਪਹਿਲਾ ਟ੍ਰਾਇਲ ‘ਇੰਡੈਕਸ ਆਫ ਸਰਵਿਸਿਜ਼ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ’ (Index of Services Production – ISP) ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਸੂਚਕਾਂਕ (index) ਲਈ ਸਾਲ 2024-25 ਨੂੰ ਅਧਾਰ ਸਾਲ (base year) ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ 19 ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ (sub-sectors) ਨੂੰ ਸ਼ਾਮਲ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਕੁੱਲ ਸੇਵਾ ਉਤਪਾਦਨ ਦਾ ਲਗਭਗ 60 ਫੀਸਦੀ ਹਿੱਸਾ ਹਨ।
ਇਸ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਆਰਥਿਕ ਚਾਲਕ (dominant economic driver) ਲਈ ਇੱਕ ਉੱਚ-ਆਵਿਰਤੀ ਸੂਚਕ (high-frequency indicator) ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਕੇ, ਸਰਕਾਰ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਆਪਣੇ ਅੰਕੜਾ ਢਾਂਚੇ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਹ ਸੂਚਕਾਂਕ ਨੀਤੀ ਘੜਨ ਵਾਲਿਆਂ (policymakers) ਅਤੇ ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਲਈ ਅਲਪਕਾਲੀ ਹਲਚਲ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਣ ਲਈ ਇੱਕ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਸਾਧਨ ਵਜੋਂ ਕੰਮ ਕਰੇਗਾ, ਬਿਲਕੁਲ ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਿਵੇਂ ‘ਇੰਡੈਕਸ ਆਫ ਇੰਡਸਟਰੀਅਲ ਪ੍ਰੋਡਕਸ਼ਨ’ (IIP) ਉਦਯੋਗਿਕ ਉਤਪਾਦਨ ‘ਤੇ ਨਜ਼ਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ।
ਅਪ੍ਰੈਲ 2026 ਦੇ ਟ੍ਰਾਇਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਵਿਸਤਾਰ ਦਾ ਪਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ 19 ਵਿੱਚੋਂ 14 ਉਪ-ਖੇਤਰਾਂ ਨੇ ਸਾਲ-ਦਰ-ਸਾਲ ਦੋਹਰੇ ਅੰਕਾਂ (double-digit) ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਦਰਜ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਇਸ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਰਿਹਾਇਸ਼ (accommodation) ਅਤੇ ਭੋਜਨ ਸੇਵਾਵਾਂ ਸਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 37.2 ਫੀਸਦੀ ਦਾ ਉਛਾਲ ਆਇਆ, ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰਿਟੇਲ ਵਪਾਰ (retail trade) 30.8 ਫੀਸਦੀ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਤੇ ਸਹਾਇਕ ਸੇਵਾਵਾਂ 28.7 ਫੀਸਦੀ ਅਤੇ ਰੀਅਲ ਅਸਟੇਟ 27.7 ਫੀਸਦੀ ਨਾਲ ਦੂਜੇ ਸਥਾਨਾਂ ‘ਤੇ ਰਹੇ।
ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ, ਕੁਝ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸੇ ਮਿਆਦ ਦੌਰਾਨ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਪਿਆ। ਹਵਾਈ ਆਵਾਜਾਈ (air transport) ਵਿੱਚ 13.9 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦਰਜ ਕੀਤੀ ਗਈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਰੇਲਵੇ ਆਵਾਜਾਈ ਵਿੱਚ 0.4 ਫੀਸਦੀ ਦੀ ਮਾਮੂਲੀ ਗਿਰਾਵਟ ਦੇਖੀ ਗਈ।
ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਕਾਰੋਬਾਰਾਂ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਨਵਾਂ ਪਾਲਣਾ ਬੋਝ (compliance burden) ਪਾਏ ਬਿਨਾਂ, ਜੀਐਸਟੀ (GST) ਰਿਕਾਰਡ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸ਼ਾਸਨਿਕ ਅੰਕੜਿਆਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਹ ਅੰਕੜੇ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਸ ਸੂਚਕਾਂਕ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਦੇ ਅਪਡੇਟਸ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ 29 ਤਰੀਕ ਨੂੰ ਜਾਰੀ ਕੀਤੇ ਜਾਣਗੇ।
