ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਰੱਖੀਆਂ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕਾ ਵੱਲੋਂ ਨਵੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਦਾ ਐਲਾਨ

ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ/ਤੇਹਰਾਨ: 30 ਮਈ (ਛਤਰਪਾਲ ਸਿੰਘ):ਅਮਰੀਕੀ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡੋਨਾਲਡ ਟਰੰਪ ਨੇ ਈਰਾਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਤਾਵਿਤ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਕੁਝ ਅਹਿਮ ਅਤੇ ਸਖ਼ਤ ਸ਼ਰਤਾਂ ਰੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਸਮਝੌਤੇ ਲਈ ਈਰਾਨ ਨੂੰ ਪੱਕੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਇਹ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਦੁਹਰਾਉਣੀ ਪਵੇਗੀ ਕਿ ਤੇਹਰਾਨ ਕਦੇ ਵੀ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਹਥਿਆਰ (Nuclear Weapon) ਨਹੀਂ ਬਣਾਏਗਾ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ, ਸਮੁੰਦਰੀ ਵਪਾਰ ਲਈ ‘ਸਟਰੇਟ ਆਫ ਹਾਰਮੁਜ਼’ (Strait of Hormuz) ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਰੋਕ-ਟੋਕ ਦੇ ਖੋਲ੍ਹਣਾ ਹੋਵੇਗਾ ਅਤੇ ਉੱਥੇ ਵਿਛਾਈਆਂ ਗਈਆਂ ਸਾਰੀਆਂ ਸਮੁੰਦਰੀ ਸੁਰੰਗਾਂ (Naval Mines) ਨੂੰ ਹਟਾਉਣਾ ਪਵੇਗਾ।

ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਟਰੰਪ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇਕਰ ਈਰਾਨ ਇਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਨੂੰ ਮੰਨਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਅਮਰੀਕਾ ਆਪਣੀ ਸਮੁੰਦਰੀ ਨਾਕਾਬੰਦੀ (Naval Blockade) ਹਟਾ ਲਵੇਗਾ। ਨਾਲ ਹੀ, ਈਰਾਨ ਕੋਲ ਮੌਜੂਦ ਬਾਕੀ ਬਚੀ ਹੋਈ ਸੰਵਰਧਿਤ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਸਮੱਗਰੀ (Enriched Nuclear Material) ਨੂੰ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਉੱਥੋਂ ਹਟਾ ਕੇ ਨਸ਼ਟ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਵੇਗਾ। ਟਰੰਪ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਉਹ ਇਸ ਡੀਲ ‘ਤੇ ਆਖਰੀ ਫੈਸਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ‘ਸਿਚੂਏਸ਼ਨ ਰੂਮ’ (Situation Room) ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ।

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਗੱਲਬਾਤ, ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਸਖ਼ਤ ਪਾਬੰਦੀਆਂ

ਇੱਕ ਪਾਸੇ ਜਿੱਥੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੀਆਂ ਸ਼ਰਤਾਂ ਤੈਅ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਉੱਥੇ ਹੀ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਈਰਾਨੀ ਫੌਜ ਅਤੇ ਇਸਲਾਮਿਕ ਰਿਵੋਲਿਊਸ਼ਨਰੀ ਗਾਰਡ ਕਾਰਪਸ (IRGC) ਨੂੰ ਫੰਡ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕਈ ਸੰਸਥਾਵਾਂ, ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਅਤੇ ਸਮੁੰਦਰੀ ਜਹਾਜ਼ਾਂ ‘ਤੇ ਨਵੀਆਂ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਉਣ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ ਹੈ।

ਅਮਰੀਕੀ ਵਿਦੇਸ਼ ਮੰਤਰਾਲੇ ਦੇ ਬੁਲਾਰੇ ਟੌਮੀ ਪਿਗੋਟ ਨੇ ਸੋਸ਼ਲ ਮੀਡੀਆ ਪਲੇਟਫਾਰਮ ‘X’ (ਟਵਿੱਟਰ) ‘ਤੇ ਇੱਕ ਪੋਸਟ ਰਾਹੀਂ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ ਕਿ ਇਹ ਕਾਰਵਾਈ ‘ਓਪਰੇਸ਼ਨ ਐਪਿਕ ਫਿਊਰੀ’ (Operation Epic Fury) ਦੇ ਤਹਿਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ‘ਅਲ ਜਜ਼ੀਰਾ’ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ ਅਮਰੀਕੀ ਵਿੱਤ ਮੰਤਰਾਲੇ (Treasury Department) ਨੇ ਹਾਂਗਕਾਂਗ ਸਥਿਤ ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ‘ਤੇ ਵੀ ਪਾਬੰਦੀਆਂ ਲਗਾਈਆਂ ਹਨ ਜੋ ਈਰਾਨ ਦੇ ਅਰਬਾਂ ਡਾਲਰ ਦੇ ਤੇਲ ਵਿਕਰੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਦਾ ਸੰਚਾਲਨ ਦੇਖ ਰਹੀਆਂ ਸਨ।

ਈਰਾਨ ਨੇ ਸਮਝੌਤੇ ਦੇ ਟੈਕਸਟ (ਮਸੌਦੇ) ਦੇ ਫਾਈਨਲ ਹੋਣ ਤੋਂ ਕੀਤਾ ਇਨਕਾਰ

ਮੀਡੀਆ ਵਿੱਚ ਚੱਲ ਰਹੀਆਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿਚਾਲੇ ਈਰਾਨ ਦੀ ਅਧਿਕਾਰਤ ਨਿਊਜ਼ ਏਜੰਸੀ ‘ਤਸਨੀਮ’ (Tasnim) ਨੇ ਸ਼ੁੱਕਰਵਾਰ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਅਮਰੀਕੀ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਖਾਰਜ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਾਅਵਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ ਕਿ ਅਮਰੀਕਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ ਸੰਭਾਵਿਤ ਆਪਸੀ ਸਮਝੌਤੇ (MoU) ਦਾ ਖਰੜਾ (Text) ਫਾਈਨਲ ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ।

ਪਾਕਿਸਤਾਨੀ ਵਿਚੋਲੇ ਦੀ ਭੂਮਿਕਾ:

ਈਰਾਨੀ ਮੀਡੀਆ ਦੀ ਰਿਪੋਰਟ ਮੁਤਾਬਕ, ਤੇਹਰਾਨ ਨੇ ਇਸ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਮੱਧਸਥਤਾ (Mediator) ਕਰ ਰਹੇ ਪਾਕਿਸਤਾਨ ਨੂੰ ਅਜੇ ਤੱਕ ਅਜਿਹੀ ਕੋਈ ਸੂਚਨਾ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਹੈ ਕਿ ਮਸੌਦਾ ਤਿਆਰ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਈਰਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਵੀ ਇਹ ਸਮਝੌਤਾ ਅੰਤਿਮ ਰੂਪ ਲਵੇਗਾ, ਉਹ ਵਿਚੋਲੇ (ਪਾਕਿਸਤਾਨ) ਅਤੇ ਆਮ ਜਨਤਾ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਬਾਰੇ ਸੂਚਿਤ ਕਰਨਗੇ।

ਇਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਆਈਆਂ ਸਨ ਕਿ ਵਾਸ਼ਿੰਗਟਨ ਅਤੇ ਤੇਹਰਾਨ ਵਿਚਾਲੇ 60 ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਇੱਕ ਅਸਥਾਈ ਸਮਝੌਤਾ (Moੂ) ਹੋ ਗਿਆ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਮਕਸਦ ਨਾਜ਼ੁਕ ਜੰਗਬੰਦੀ (Ceasefire) ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾਉਣਾ ਅਤੇ ਈਰਾਨ ਦੇ ਪ੍ਰਮਾਣੂ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ‘ਤੇ ਰਸਮੀ ਗੱਲਬਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਫਿਲਹਾਲ, ਇਸ ਡੀਲ ਦੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਦੋਵਾਂ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵੱਲੋਂ ਤਣਾਅ ਅਤੇ ਸਿਆਸੀ ਰਣਨੀਤੀਆਂ ਦਾ ਦੌਰ ਜਾਰੀ ਹੈ।