ਮੋਹਾਲੀ: ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ (PSEB) ਇੱਕ ਵਾਰ ਫਿਰ ਵਿਵਾਦਾਂ ਦੇ ਘੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਅਕਾਦਮਿਕ ਵਰ੍ਹੇ 2025-26 ਲਈ ਛਪੀ ਸੱਤਵੀਂ ਜਮਾਤ ਦੀ ਵਿਗਿਆਨ ਵਿਸ਼ੇ ਦੀ ਪਾਠ-ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗੰਭੀਰ ਭਾਸ਼ਾਈ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਊਣਤਾਈਆਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈਆਂ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੋਰਡ ਦੇ ਵਿਸ਼ਾ-ਮਾਹਰਾਂ ਅਤੇ ਪਰੂਫ਼-ਰੀਡਰਾਂ ਦੀ ਕਾਰਗੁਜ਼ਾਰੀ ‘ਤੇ ਵੱਡੇ ਸਵਾਲੀਆ ਚਿੰਨ੍ਹ ਲਗਾ ਦਿੱਤੇ ਹਨ।
ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਖਿਲਵਾੜ
ਮਾਹਰਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸਮੀਖਿਆ ਵਿੱਚ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਅਧਿਆਇ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ:
-
-
ਸ਼ਬਦ-ਜੋੜਾਂ ਦੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ: ‘ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਕਸਾਈਡ’ ਵਰਗੇ ਆਮ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ‘ਕਾਰਬਨ ਡਾਈਆਰਸਾਈਡ’ ਲਿਖਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ‘ਸਟੋਮਾ’ ਨੂੰ ‘ਸਟੋਮੈਟਾ’ ਅਤੇ ‘ਉਪਲਬਧ’ ਨੂੰ ‘ਉਪਲਬੱਧ’ ਲਿਖ ਕੇ ਭਾਸ਼ਾ ਦਾ ਘਾਣ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ।
-
ਤਕਨੀਕੀ ਉਕਾਈਆਂ: ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਸੰਸਲੇਸ਼ਣ (Photosynthesis) ਦੀ ਰਸਾਇਣਿਕ ਸਮੀਕਰਨ ਲਿਖਣ ਵੇਲੇ ਗਲਤ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਸੰਕੇਤ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਪੰਨੇ ‘ਤੇ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਵਿਗਿਆਨਕ ਉਤਪਾਦ ਅਗਲੇ ਹੀ ਪੰਨੇ ਦੇ ਤੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੇਲ ਨਹੀਂ ਖਾਂਦੇ।
-
ਗਲਤ ਸਿਰਲੇਖ: ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹੇ ਅਧਿਆਇਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦਿੱਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਕਿਤਾਬ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹਨ। ਸਿਰਲੇਖ ‘ਪੌਦਿਆਂ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਣ’ ਹੈ, ਪਰ ਅਭਿਆਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਜੀਵਾਂ ਬਾਰੇ ਪੁੱਛੇ ਗਏ ਹਨ।
-
ਇਹ ਮਾਮਲਾ ਉਸ ਵੇਲੇ ਭਖਿਆ ਹੈ ਜਦੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਪ੍ਰਸ਼ਨ-ਪੱਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੀ ਕੌਮਾਂਤਰੀ ਪੱਧਰ ‘ਤੇ ਨਿੰਦਾ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਹੈਰਾਨੀ ਦੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇੰਨੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਇਹ ਪੁਸਤਕਾਂ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਸੋਧ ਦੇ ਸਕੂਲਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ।
ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਦਾ ਪੱਖ
ਇਸ ਬਾਰੇ ਪੰਜਾਬ ਸਕੂਲ ਸਿੱਖਿਆ ਬੋਰਡ ਦੇ ਡਿਪਟੀ ਸਕੱਤਰ (ਅਕਾਦਮਿਕ) ਸੰਦੀਪ ਵਰਮਾ ਨੇ ਮੰਨਿਆ ਕਿ ਪੁਸਤਕ ਵਿੱਚ ਗਲਤੀਆਂ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ:
“ਸਾਨੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਊਣਤਾਈਆਂ ਬਾਰੇ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਫੀਲਡ ਸਟਾਫ਼ ਨੇ ਇਸ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿਵਾਇਆ ਸੀ। ਹੁਣ ਅਸੀਂ ਖ਼ੁਦ ਇਸ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ ਅਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਵਿਅਕਤੀਆਂ ਵਿਰੁੱਧ ਸਖ਼ਤ ਕਾਰਵਾਈ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇਗੀ।”
ਮਾਹਰਾਂ ਦੀ ਚਿੰਤਾ
ਸਿੱਖਿਆ ਮਾਹਰਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਭਰਮ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਜੇਕਰ ਬੱਚੇ ਮੁੱਢਲੀ ਜਮਾਤ ਵਿੱਚ ਹੀ ਗਲਤ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੱਥ ਪੜ੍ਹਨਗੇ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨੀਂਹ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ। ਮਾਹਰਾਂ ਨੇ ਮੰਗ ਕੀਤੀ ਹੈ ਕਿ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਵਾਪਸ ਲੈ ਕੇ ਸੋਧੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਪੁਸਤਕਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਣ।
