ਧਰਮ : (ਗੁਰਪ੍ਰੀਤ ਸਿੰਘ) ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ 12 ਪੋਹ (26 ਦਸੰਬਰ) ਦਾ ਦਿਨ ਕੇਵਲ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਅਟੱਲ ਮਿਸਾਲ ਲਈ ਵੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਦਿਨ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਨੇ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ—ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ—ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਗੈਰ ਅਦੁੱਤੀ ਹੌਸਲੇ ਨਾਲ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਪਹੁੰਚਾਇਆ।
ਸਰਹਿੰਦ ਦੀ ਠੰਢੀ ਥਾਂ ‘ਠੰਢਾ ਬੁਰਜ’ ਵਿੱਚ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ ਕੈਦ ਸਨ। ਕੜੀ ਸਰਦੀ, ਭੁੱਖ ਅਤੇ ਤ੍ਰਾਸਦਿਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਦਾ ਦਿਲ ਮਨੁੱਖਤਾ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਪਤਾ ਸੀ ਕਿ ਜੇਕਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਪਤਾ ਲੱਗ ਗਿਆ ਤਾਂ ਮੌਤ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ, ਫਿਰ ਵੀ ਉਸ ਨੇ ਡਰ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ ਸੇਵਾ ਦਾ ਰਾਹ ਚੁਣਿਆ।
ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਗਰਮ ਦੁੱਧ ਲੈ ਕੇ ਠੰਢੇ ਬੁਰਜ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਦਾ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਅਤੇ ਨਿੱਘੀ ਉਮਰ ਦੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਕੁਝ ਆਰਾਮ ਮਿਲ ਸਕੇ। ਇਹ ਸੇਵਾ ਕੇਵਲ ਖਾਣ-ਪੀਣ ਦੀ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਪੀੜਾ ਵਿੱਚ ਘਿਰੇ ਮਹਾਨ ਆਤਮਾਵਾਂ ਲਈ ਹੌਂਸਲੇ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਕਰੁਣਾ ਦਾ ਸਹਾਰਾ ਸੀ।
ਅਖ਼ੀਰਕਾਰ, ਜਦੋਂ ਇਹ ਸੇਵਾ ਪ੍ਰਗਟ ਹੋ ਗਈ, ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਨੂੰ ਕਠੋਰ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਅਤੇ ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਜਾਮ ਪੀਤਾ। ਪਰ ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਨੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸਿਰਫ਼ ਯੋਧਿਆਂ ਦੀ ਬਹਾਦਰੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੇਵਾਦਾਰਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮਤਾ ਦੀ ਵੀ ਅਮਰ ਗਾਥਾ ਹੈ।
12 ਪੋਹ ਦਾ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਮੋਤੀ ਰਾਮ ਮਹਿਰਾ ਦੀ ਉਸ ਅਟੱਲ ਸੇਵਾ ਦੀ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਧਰਮ, ਦਇਆ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਉੱਚੇ ਮਿਆਰਾਂ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਮੂਲ ਸਿਧਾਂਤ—ਸੇਵਾ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖੀ ਪਿਆਰ—ਦੀ ਸਦੀਵੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹੈ।
