ਧਰਮ : (ਪ੍ਰਭਜੋਤ ਸਿੰਘ) : ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ 12 ਪੋਹ (26 ਦਸੰਬਰ) ਦਾ ਦਿਨ ਧਰਮ, ਸੱਚ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਅਮਰ ਮਿਸਾਲ ਹੈ। ਇਸ ਦਿਨ ਸਰਹਿੰਦ ਦੇ ਸੂਬੇਦਾਰ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦੇ—ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਜ਼ੋਰਾਵਰ ਸਿੰਘ ਜੀ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਾ ਬਾਬਾ ਫ਼ਤਹਿ ਸਿੰਘ ਜੀ—ਪੇਸ਼ ਕੀਤੇ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਉਮਰ ਭਾਵੇਂ ਬਹੁਤ ਨਿੱਘੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੌਸਲਾ, ਧੀਰਜ ਅਤੇ ਧਰਮ ਪ੍ਰਤੀ ਨਿਸ਼ਠਾ ਅਟੱਲ ਸੀ।
ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤਰੀਕਿਆਂ ਨਾਲ ਲਾਲਚ ਦਿੱਤੇ ਗਏ। ਕਿਹਾ ਗਿਆ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਇਸਲਾਮ ਕਬੂਲ ਕਰ ਲੈਣ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਨ-ਓ-ਸ਼ੌਕਤ, ਦੌਲਤ ਅਤੇ ਉੱਚੇ ਦਰਜੇ ਦਿੱਤੇ ਜਾਣਗੇ। ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਜਾਨ ਬਖ਼ਸ਼ੀ ਦਾ ਭਰੋਸਾ ਵੀ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਪਰ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਇਹ ਨੌਜਵਾਨ ਪੁੱਤਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਲਾਲਚ ਜਾਂ ਡਰ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਝੁਕੇ।
ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਨੇ ਸਪਸ਼ਟ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਹਾ ਕਿ ਉਹ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਤੋਂ ਮੁੱਖ ਨਹੀਂ ਮੋੜ ਸਕਦੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਧਰਮ ਅਤੇ ਸੱਚ ਦੀ ਰਾਹੀਂ ਤੁਰਨਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮਰਯਾਦਾ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਇਹ ਬੋਲ ਅਤੇ ਅਡੋਲਤਾ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸਿੱਖੀ ਸਿਰਫ਼ ਉਮਰ ਨਾਲ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਅੰਦਰੂਨੀ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦੇ ਜਜ਼ਬੇ ਨਾਲ ਜੁੜੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀ ਸਿੱਖਿਆ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਸੰਸਕਾਰ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਹਰ ਗੱਲ ਅਤੇ ਹਰ ਫ਼ੈਸਲੇ ਵਿੱਚ ਝਲਕਦੇ ਸਨ। ਕਚਹਿਰੀ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਇਸ ਪ੍ਰਸੰਗ ਨੇ ਵਜ਼ੀਰ ਖ਼ਾਨ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਨੂੰ ਵੀ ਅਚੰਭੇ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇੰਨੀ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਅਜਿਹਾ ਅਡੋਲ ਹੌਸਲਾ ਵਿਰਲਾ ਹੀ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲਦਾ ਹੈ।
12 ਪੋਹ ਦਾ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕੁਰਬਾਨੀ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦੀ। ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਇਹ ਅਟੱਲਤਾ ਅਤੇ ਅਡਿੱਗਤਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦਾ ਸਰੋਤ ਹੈ। ਇਹ ਦਿਨ ਸਾਨੂੰ ਸਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਲਾਲਚ, ਡਰ ਅਤੇ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸਿਰ ਝੁਕਾਉਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸੱਚ ਦੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ ਅਡੋਲ ਰਹਿਣਾ ਹੀ ਅਸਲੀ ਜਿੱਤ ਹੈ।
