ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਸ਼ਹਾਦਤਾਂ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਨਾਮ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਬਿਆਨ ਕਰਨੀ ਮੁਸ਼ਕਲ ਹੈ। ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦਾ ਨਾਮ ਵੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹੈ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਅਮੋਲ ਬਲਿਦਾਨ ਨਾਲ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਅਮਰ ਸਥਾਨ ਹਾਸਲ ਕੀਤਾ।
1704 ਦੀ ਸਰਦੀ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਗੜ੍ਹੀ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਭਿਆਨਕ ਯੁੱਧ ਲੜਿਆ ਗਿਆ, ਤਾਂ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਅਨੇਕਾਂ ਸਿੱਖ ਸਿੰਘ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋਏ। ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਵੱਲੋਂ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਮੈਦਾਨ ਵਿੱਚ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਸੀ, ਤਾਂ ਜੋ ਡਰ ਅਤੇ ਦਹਿਸ਼ਤ ਦਾ ਮਾਹੌਲ ਬਣਾਇਆ ਜਾ ਸਕੇ। ਇਸ ਸਮੇਂ ਕੋਈ ਵੀ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ ਸੀ, ਕਿਉਂਕਿ ਮੌਤ ਦਾ ਡਰ ਹਰ ਪਾਸੇ ਮੰਡਰਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।
ਅਡੋਲ ਹੌਂਸਲੇ ਦੀ ਮਿਸਾਲ
ਇਸ ਭਿਆਨਕ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ, ਜੋ ਕਿ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਇੱਕ ਸਧਾਰਨ ਪਰ ਅਸਾਧਾਰਣ ਨਾਰੀ ਸਨ, ਅੱਗੇ ਆਈਆਂ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਧਮਕੀਆਂ ਅਤੇ ਮੌਤ ਦੇ ਖਤਰੇ ਦੀ ਪਰਵਾਹ ਕੀਤੇ ਬਿਨਾਂ, ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀਆਂ ਲਾਸ਼ਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਕੀਤੀਆਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਸਿਰਫ਼ ਸੇਵਾ ਨਹੀਂ ਸੀ, ਸਗੋਂ ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੱਚ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਅਡਿੱਗ ਘੋਸ਼ਣਾ ਸੀ।
ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਜਾਣਦੇ ਬੁਝਦੇ ਆਪਣੀ ਜਾਨ ਜੋਖਮ ਵਿੱਚ ਪਾਈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਫ਼ਰਜ਼ ਸੀ। ਇਹ ਕਰਤੱਬ ਉਸ ਸਮੇਂ ਦੇ ਸਮਾਜਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਅਸੰਭਵ ਸਮਝਿਆ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।
ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਅਡਿੱਗਤਾ
ਜਦੋਂ ਮੁਗਲ ਸਿਪਾਹੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਕਰਤੱਬ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਮਿਲੀ, ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨੂੰ ਕੈਦ ਕਰ ਲਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦਾਂ ਦੀ ਅੰਤਿਮ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦਾ “ਅਪਰਾਧ” ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣਿਆ। ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਨੇ ਬਿਨਾਂ ਕਿਸੇ ਡਰ ਜਾਂ ਪਛਤਾਵੇ ਦੇ ਸ਼ਹਾਦਤ ਕਬੂਲ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਧਰਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਆਪਣਾ ਸੀਸ ਵਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਿੱਖ ਨਾਰੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ
ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਸਿੱਖ ਨਾਰੀ ਦੀ ਉਸ ਅਟੱਲ ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਪ੍ਰਤੀਕ ਹਨ, ਜੋ ਸਿਰਫ਼ ਪਰਿਵਾਰ ਦੀ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਗੋਂ ਪੂਰੀ ਕੌਮ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਖੜ੍ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਇਹ ਸਿਖਲਾਈ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸੱਚ ਲਈ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਬਲਿਦਾਨ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਅੱਜ ਵੀ, ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਕੁਰਬਾਨੀ ਸਾਨੂੰ ਇਹ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਰਾਖੀ ਲਈ ਹਿੰਮਤ ਅਤੇ ਅਡੋਲ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੇ ਹਥਿਆਰ ਹਨ।
ਅਮਰ ਸ਼ਹੀਦ
ਬੀਬੀ ਹਰਸ਼ਰਨ ਕੌਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਅਮਿੱਟ ਅਧਿਆਇ ਹੈ। ਉਹ ਸਦਾ ਲਈ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੀ ਅਕਾਸ਼ ਗਾਥਾ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਚਮਕਦਾ ਸਿਤਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਰਹਿਣਗੀਆਂ, ਜੋ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਪੀੜ੍ਹੀਆਂ ਨੂੰ ਸੇਵਾ, ਸਹਾਸ ਅਤੇ ਸੱਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ’ਤੇ ਚਲਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰਦੀਆਂ ਰਹਿਣਗੀਆਂ।
