ਅੱਜ ੦੬ ਪੋਹ ਤੋਂ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਮਹਾਨ ਅਤੇ ਦਰਦਨਾਕ ਅਧਿਆਇ—ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤੇ—ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਹ ਉਹ ਦਿਨ ਹਨ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਅਤੁੱਲ ਬਲਿਦਾਨ ਵੇਖੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਧਾਰਾ ਹੀ ਮੋੜ ਦਿੱਤੀ। ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਹੀ ਸਰਬੰਸਦਾਨੀ, ਦਸ਼ਮੇਸ਼ ਪਿਤਾ ਧੰਨ ਧੰਨ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਸ੍ਰੀ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਿਆ ਸੀ।
ਇਤਿਹਾਸ ਦੱਸਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੁਗ਼ਲ ਹਕੂਮਤ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਵੱਲੋਂ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਲੰਮਾ ਘੇਰਾ ਪਾਇਆ ਗਿਆ। ਇਸ ਘੇਰੇ ਦੌਰਾਨ ਭੁੱਖ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਅਤੇ ਕਠਿਨ ਹਾਲਾਤਾਂ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਸੰਗਤ ਡਟੇ ਰਹੇ। ਆਖ਼ਰਕਾਰ ਮੁਗ਼ਲ ਅਤੇ ਪਹਾੜੀ ਰਾਜਿਆਂ ਦੇ ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲ ਆ ਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੇ ਜਾਣ। ਵਜ਼ੀਰ ਨੇ ਕਸਮਾਂ ਅਤੇ ਸਹੁੰਆਂ ਖਾ ਕੇ ਇਹ ਭਰੋਸਾ ਦਿਵਾਇਆ ਕਿ ਜੇ ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਆਪਣੀਆਂ ਫ਼ੌਜਾਂ ਸਮੇਤ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡ ਦੇਣ, ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ ਅਤੇ ਜੰਗ ਇੱਥੇ ਹੀ ਸਮਾਪਤ ਹੋ ਜਾਵੇਗੀ।
ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਾਅਦਿਆਂ ‘ਤੇ ਭਰੋਸਾ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਇਤਿਹਾਸ ਗਵਾਹ ਹੈ ਕਿ ਅਜਿਹੀਆਂ ਸਹੁੰਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਤੋੜੀਆਂ ਜਾ ਚੁੱਕੀਆਂ ਸਨ। ਪਰ ਸਿੰਘਾਂ ਦੇ ਕਹਿਣ ‘ਤੇ, ਕੌਮ ਦੀ ਭਲਾਈ ਅਤੇ ਅਗਲੇ ਸੰਘਰਸ਼ ਲਈ, ਗੁਰੂ ਸਾਹਿਬ ਨੇ ਪਰਿਵਾਰ ਸਮੇਤ ਅਨੰਦਗੜ੍ਹ ਦਾ ਕਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ।
ਇਹ ਫ਼ੈਸਲਾ ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤੇ ਦੇ ਉਸ ਅਧਿਆਇ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਬਣਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਛੋਟੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ, ਮਾਤਾ ਗੁਜਰੀ ਜੀ ਦੀ ਅਟੱਲ ਅਸਥਾ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਸਾਹਿਬਜ਼ਾਦਿਆਂ ਦੀ ਵੀਰਗਤੀ ਵਰਗੇ ਅਮਰ ਬਲਿਦਾਨ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ ਸਾਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਧਰਮ ਦੀ ਰੱਖਿਆ, ਇਨਸਾਫ਼ ਅਤੇ ਸੱਚ ਲਈ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ ਤਿਆਗ ਕਦੇ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ ਜਾਂਦਾ।
ਇਹ ਦਿਨ ਸਿਰਫ਼ ਸੋਗ ਦੇ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਦੇ ਹਨ—ਸੱਚ ‘ਤੇ ਡਟੇ ਰਹਿਣ, ਜ਼ੁਲਮ ਦੇ ਅੱਗੇ ਨਾ ਝੁਕਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰਨ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ। ਸ਼ਹੀਦੀ ਹਫ਼ਤਾ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੀ ਉਹ ਅਮਰ ਜੋਤ ਹੈ, ਜੋ ਪੀੜੀਆਂ ਤੱਕ ਰਾਹ ਦਿਖਾਉਂਦੀ ਰਹੇਗੀ।
