ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹਾਦਤ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਵੀ ਜਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਦੇ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਸ਼ਖਸੀਅਤਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਹਨ। ਉਹ ਆਪਣੇ ਅਡਿਗ ਸਾਹਸ, ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਭਾਵਨਾ, ਅਤੇ ਅਟੱਲ ਸ਼ਰਧਾ ਲਈ ਸਦਾ ਯਾਦ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜੀਵਨ ਕਥਾ ਬਦਲਾਅ, ਤਿਆਗ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਦੀ ਅਦਭੁਤ ਯਾਤਰਾ ਹੈ।
ਪ੍ਰਾਰੰਭਿਕ ਜੀਵਨ
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦਾ ਜਨਮ 1595 ਵਿੱਚ ਪਾਹੁਵਿੰਡ ਪਿੰਡ ਵਿੱਚ ਹੋਇਆ, ਜੋ ਅੱਜ ਦੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਜ਼ਿਲ੍ਹਾ ਤਰਨ ਤਾਰਨ ਵਿੱਚ ਸਥਿਤ ਹੈ। ਇੱਕ ਸੱਚੇ ਸਿੱਖ ਪਰਿਵਾਰ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲੈਣ ਕਰਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖ ਗੁਰਾਂ ਦੀਆਂ ਸਿਖਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਅੰਗੀਕਾਰ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਦਇਆ, ਨਿਮਰਤਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਜਿਹੇ ਗੁਣਾਂ ਦੀ ਰੂਪ–ਰੇਖਾ ਛੋਟੀ ਉਮਰ ਤੋਂ ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜੋ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦੀ ਪਹਚਾਣ ਬਣ ਗਏ।
ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਨਾਲ ਮੁਲਾਕਾਤ
ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡਾ ਮੋੜ ਉਸ ਵੇਲੇ ਆਇਆ, ਜਦੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਦੇ ਇੱਕ ਦੌਰੇ ਦੌਰਾਨ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ। ਇਸ ਮੁਲਾਕਾਤ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਦਾ ਰੁਖ ਬਦਲ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਦੇ ਸੱਚੇ ਸੇਵਕ ਬਣ ਗਏ ਅਤੇ ਸਿੱਖ ਮਰਯਾਦਾ, ਨਾਮ-ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਦੇ ਰਸਤੇ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਮਨ ਨਾਲ ਅਪਣਾਇਆ।
ਆਧਿਆਤਮਿਕ ਬਦਲਾਅ
ਗੁਰੂ ਜੀ ਨਾਲ ਜੋੜੇ ਜਾਣ ਦੇ ਬਾਅਦ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦੀ ਆਤਮਿਕ ਜੀਵਨ–ਯਾਤਰਾ ਹੋਰ ਗਹਿਰੀ ਹੋ ਗਈ। ਉਹ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦੀ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਨਾਮ, ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਸਿਮਰਨ ਦੇ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲੱਗੇ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਕਾਮ ਸੇਵਾ, ਗੁਰੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਉਸ ਸ਼ਰਧਾ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਲਈ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕੀਤਾ।
ਅਦੁੱਤੀਅ ਸਾਹਸੀ ਕਾਰਨਾਮਾ
ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿੱਚ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਕਾਰਨਾਮਾ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਹੀਦੀ–ਸ਼ੀਸ਼ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੇ ਕਬਜ਼ੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲੈ ਆਉਣਾ ਹੈ। ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ਰੀਰ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਗਿਆ। ਗੁਰੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੀ ਅਟੂਟ ਪਿਆਰ ਅਤੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਮੁਸਲਮਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਭੇਸ ਬਣਾਕੇ ਸ਼ੀਸ਼ ਨੂੰ ਲਿਜਾਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਬੇਅੰਤ ਖਤਰੇ ਮੌਜੂਦ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦੀ ਲਾਭਰਖਾਈ ਕਰਕੇ ਗੁਰੂ ਜੀ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਇੱਕ ਟੋਕਰੀ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਉਸਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਲਿਜਾਣ ਵਿੱਚ ਕਾਮਯਾਬ ਰਹੇ।
ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਾਲੀ ਸੇਵਾ
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸੇਵਾ ਸਿਰਫ ਗੁਰੂ ਦਾ ਸ਼ੀਸ਼ ਲਿਆਉਣ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਿਤ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਮੁਸ਼ਕਲ ਸਮੇਂ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖ ਕੌਮ ਦੇ ਅਸਤਿੱਤਵ ਅਤੇ ਗੁਰੂ ਪਰੰਪਰਾ ਨੂੰ ਬਚਾਉਣ ਵਿੱਚ ਅਗੇਵਾਨ ਰਹੇ। ਮੁਗਲ ਹਕੂਮਤ ਸਿੱਖਾਂ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸੰਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਮਿਟਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਸੀ, ਪਰ ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਦੀ ਮਹਾਨ ਸੇਵਾ ਨੇ ਯਕੀਨੀ ਬਣਾਇਆ ਕਿ ਗੁਰੂ ਤੇਗ ਬਹਾਦੁਰ ਜੀ ਦੀ ਸ਼ਹੀਦੀ ਦਾ ਸੰਦੇਸ਼, ਆਸਥਾ ਅਤੇ ਅਡਿਗ ਵਿਰਾਸਤ ਸਦਾ ਜਿਉਂਦੀ ਰਹੀ।
ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਸੰਚਾਰ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ
1699 ਦੀ ਵੈਸਾਖੀ ਨੂੰ, ਜਦੋਂ ਖ਼ਾਲਸਾ ਪੰਥ ਦੀ ਸਾਜਨਾ ਹੋਈ, ਭਾਈ ਜੈਤਾ ਜੀ ਨੇ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਛਕਿਆ ਅਤੇ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਦੇ ਨਾਮ ਨਾਲ ਨਵੇਂ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਜਨਮ ਲਿਆ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਕਈ ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਹਿੱਸਾ ਲਿਆ, ਜਿਵੇਂ–
- ਭੰਗਾਣੀ ਦੀ ਲੜਾਈ
- ਨਾਦੌਣ ਦੀ ਲੜਾਈ
- ਆਨੰਦਪੁਰ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਯੁੱਧ
ਸਿਰਸਾ ਤੋਂ ਚਮਕੌਰ ਤੱਕ
ਜਦੋਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੂੰ ਕ਼ਿਲ੍ਹਾ ਛੱਡਣ ਦਾ ਸਮਝੌਤਾ ਦਿਵਾਇਆ ਗਿਆ ਅਤੇ ਫਿਰ ਧੋਖੇ ਨਾਲ ਮੁਗਲ ਸੈਨਾ ਨੇ ਸਿਰਸਾ ਦਰਿਆ ‘ਤੇ ਹਲਾ ਬੋਲਿਆ, ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਨੇ ਬੇਅੰਤ ਸਾਹਸ ਦਿਖਾਇਆ। ਇੱਕ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੋ ਤਲਵਾਰਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਅਤੇ ਘੋੜੇ ਦੀ ਲਗਾਮ ਮੁੰਹ ਵਿੱਚ ਫੜ ਕੇ ਭਾਰੀ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਨੂੰ ਚੀਰਿਆਂ ਅਤੇ ਸਾਹਿਬਜਾਦਾ ਅਜੀਤ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੂੰ ਦੁਸ਼ਮਣ ਦੇ ਘੇਰੇ ਤੋਂ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲਿਆ।
ਅੰਤਿਮ ਸ਼ਹਾਦਤ
23 ਦਸੰਬਰ 1704 ਨੂੰ ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਚਮਕੌਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਲੜਾਈ ਦੌਰਾਨ ਸ਼ਹੀਦ ਹੋ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਇਹ ਸ਼ਹਾਦਤ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਦੀ ਸੇਵਾ, ਗੁਰੂ ਭਗਤੀ ਅਤੇ ਬੇਮਿਸਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਸ਼ਾਨਦਾਰ ਪ੍ਰਤੀਕ ਬਣ ਗਈ।
ਵਿਰਾਸਤ
ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦੀ ਵਿਰਾਸਤ ਸਿੱਖ ਇਤਿਹਾਸ ਵਿਚ ਅਮਰ ਹੈ।
ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਸਾਨੂੰ ਸਿੱਖਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ—
- ਗੁਰੂ ਦੇ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਾਲ ਜੁੜ ਕੇ
- ਸੱਚ, ਧਰਮ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਲਈ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਕੇ
- ਸੇਵਾ ਅਤੇ ਤਿਆਗ ਨਾਲ
ਕੋਈ ਵੀ ਅਦਭੁਤ ਕਾਰਜ ਸੰਭਵ ਹੈ।
ਅੱਜ ਵੀ ਉਹ ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਿੱਖਾਂ ਲਈ ਹਿੰਮਤ, ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਅਤੇ ਖ਼ਾਲਸਾ ਦਿਲ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ ਹਨ। ਭਾਈ ਜੀਵਨ ਸਿੰਘ ਜੀ ਦਾ ਜੀਵਨ ਸਦੀਵਾਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇਗਾ।
Video Link:
